Van alle beproevingen die de vroege Islamitische gemeenschap trof, was Al-Khandaq de meest existentiële. Niet omdat de strijd het bloedigst was, maar omdat de coalitie die zich tegen Medina had gevormd groot genoeg was om de stad volledig te vernietigen. Tienduizend man stonden voor de poorten. Van binnenuit dreigden de hypocrieten en was er een joodse stam die op het punt stond het verdrag te breken. De Profeet ﷺ en zijn Metgezellen ﵃ groeven in bittere kou een gracht terwijl de honger hen verzwakte. En toch overleefden zij. Niet door militaire overmacht, maar door geduld, eenheid en de hulp van Allah ﷻ.
Veldslag laden...
De Aanleiding
Na de verdrijving van de Banu Nadir in het vierde jaar na de Hijra trok hun leider Huyayy ibn Akhtab naar Mekka. Hij was een man van groot retorischt talent en politieke scherpzinnigheid, en hij gebruikte beide om de Quraish te overtuigen van iets wat zij al wilden horen: dat het moment was aangebroken om Medina definitief te vernietigen.
Allah ﷻ openbaarde over deze uitspraak:
أَلَمۡ تَرَ إِلَى ٱلَّذِينَ أُوتُواْ نَصِيبٗا مِّنَ ٱلۡكِتَٰبِ يُؤۡمِنُونَ بِٱلۡجِبۡتِ وَٱلطَّٰغُوتِ وَيَقُولُونَ لِلَّذِينَ كَفَرُواْ هَٰٓؤُلَآءِ أَهۡدَىٰ مِنَ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ سَبِيلٗا
Heb jij niet gezien hoe degenen aan wie een deel van het Boek werd gegeven geloven in de afgoden en de tirannen, en zeggen over degenen die ongelovig zijn: “Dezen zijn meer op het rechte pad dan degenen die geloven”?
Soera Al-Nisa: 51
Na de Quraish trok Huyayy naar de stam Ghatafan in Najd. Hij bood hun de helft van de jaarlijkse dadelsoogst van Khaybar aan in ruil voor hun deelname. Zij stemden in. Vervolgens bezocht hij stam na stam. Allen werden overtuigd, hetzij door beloften van buit, hetzij door familiebanden met de Quraish, hetzij door hun eigen vijandigheid jegens de Profeet ﷺ.
De Stammen van de Coalitie
Om te begrijpen wat de Ahzab waren, moet men begrijpen wie er deel van uitmaakten en waarom. Het was geen willekeurige verzameling van stammen. Het was een zorgvuldig samengesteld netwerk van belangen, banden en grieven, elk met hun eigen motivatie om mee te doen.
De Quraish
De Quraish van Mekka vormden de kern van de coalitie. Zij hadden de meeste te verliezen en de sterkste motivatie. Badr had zeventig van hun leiders het leven gekost. Uhud had hun eer deels hersteld maar Medina niet vernietigd. De handelsroutes naar Syrië stonden onder constante druk van moslimse expedities. En Abu Sufyaan, die zijn leiderschap had gebaseerd op de belofte van wraak, had zijn geloofwaardigheid verbonden aan een definitieve overwinning.
Zij leverden vierduizend infanteristen, driehonderd ruiters en vijftienhonderd kamelen aan de coalitie. Abu Sufyaan nam persoonlijk het opperbevel op zich. Khalid ibn al-Walid, de held van Uhud, commandeerde de ruiterij.
De Ghatafan
De Ghatafan waren de grootste en machtigste stam van Najd. Zij bestonden uit meerdere subtakken, waaronder de Banu Fazara en de Banu Murra, en konden duizenden strijders mobiliseren. Huyayy bood hun leider Uyayna ibn Hisn al-Fazari de helft van de dadelsoogst van Khaybar aan. Khaybar was het rijkste landbouwgebied in noordelijk Arabië, bekend om zijn palmbomen en vruchtbare grond. De belofte van jaarlijkse inkomsten uit Khaybar was voor een nomadische stam als de Ghatafan een aantrekkelijk vooruitzicht.
Uyayna ibn Hisn leidde de Ghatafan met vierduizend man naar Medina, de grootste bijdrage aan de coalitie na de Quraish zelf.
De Banu Sulaym
De Banu Sulaym hadden een lange geschiedenis van vijandschap met de moslims. Zij waren eerder betrokken geweest bij het bloedbad van Bi’r Ma’una, waar zeventig moslimgeleerden waren afgeslacht. Zij hadden ook deelgenomen aan de expeditie van Uhud aan de zijde van de Quraish. Voor hen was deelname aan de coalitie geen moeilijke beslissing. Zij haatten de Profeet ﷺ openlijk en zagen in de coalitie een kans om wat bij Uhud was begonnen af te maken.
Zij leverden zevenhonderd strijders aan de coalitie.
De Banu Asad
De Banu Asad hadden eveneens directe grieven. Zij waren een stam van betekenis in centraal Arabië en hadden eerder expedities van de Profeet ﷺ ondergaan die hun invloedssfeer bedreigden. Huyayy benaderde hun leider Tulayha ibn Khuwaylid, die later zelf een valse profeet zou worden maar op dit moment nog een machtige stamleider was. Zij sloten zich aan vanuit een combinatie van stamtrots en berekening.
De Banu Murra
De Banu Murra waren een subtak van de Ghatafan en werden apart benaderd door Huyayy vanwege hun geografische positie. Zij controleerden routes in noordelijk Arabië die strategisch van belang waren voor de bevoorrading van een dergelijk groot leger. Hun leider al-Harith ibn Awf trad toe tot de coalitie maar zou gedurende de belegering besluiten zijn mannen terug te trekken, een beslissing waarover later meer onenigheid ontstond.
De Banu Ashja
De Banu Ashja waren een kleinere stam maar van belang vanwege hun ligging en hun familiebanden met de Ghatafan. Zij leverden vierhonderd man. Hun stamleider Mas’ud ibn Rukhaylah leidde hen naar Medina. Opmerkelijk genoeg behoorde Nu’aym ibn Mas’ud ﵁, de man die later voor de Profeet ﷺ de coalitie van binnenuit zou ondermijnen, tot de Banu Ashja. Hij was meegereisd met zijn stam als onderdeel van de coalitie voordat hij heimelijk Islam aanvaardde.
De Banu Kinanah en de Ahabish
De Quraish hadden traditionele bondgenootschappen met de Banu Kinanah, een grote stam die de omgeving van Mekka domineerde, en met de Ahabish, een coalitie van kleinere stammen die rond de heilige maand de Quraish steunden. Zij werden niet zozeer overgehaald als wel opgeroepen op basis van bestaande verplichtingen. Het was een kwestie van stameer: wanneer de Quraish riepen, kwamen hun bondgenoten.
De Verdeling van het Leger
Toen de coalitie optrok naar Medina, marcheerden de verschillende contingenten langs gescheiden routes om verwarring en conflicten onderweg te voorkomen. Abu Sufyaan leidde de Quraish en hun directe bondgenoten vanuit het westen via de gebruikelijke route langs de kust. Uyayna ibn Hisn leidde de Ghatafan en de stammen van Najd vanuit het oosten via de Najd-route.
De twee legers zouden elkaar pas voor de muren van Medina treffen. Het was een logistieke prestatie van formaat en een bewijs van hoe serieus de coalitie haar taak opvatte. Zij waren niet gekomen voor een snelle overval. Zij waren gekomen om Medina te beëindigen.
Het resultaat was een coalitie van een omvang die het Arabisch Schiereiland niet eerder had gezien in de strijd tegen de moslims. De Ahzab, de Verbonden Stammen, trokken op naar Medina met naar schatting tienduizend man.
De Voorbereiding van de Moslims
De Profeet ﷺ ontving tijdig berichten over de naderende coalitie. Hij riep zijn Metgezellen ﵃ bijeen voor een shura. De situatie was helder: zevenhonderd tot drieduizend man tegenover tienduizend. Open veld was geen optie. Medina verdedigen vanuit de gebouwen was ook geen optie, want de stad had geen muren die een leger van deze omvang konden weerstaan.
Het was Salman al-Farisi ﵁ die het idee aandroeg dat alles zou veranderen.
Het idee was onbekend in Arabië. De Arabische oorlogstraditie kende stammengevechten, hinderlagen en karavaaninvallen, maar geen vestingbouw of verdedigingswerken van deze schaal. De Metgezellen ﵃ herkenden direct de genialiteit van het voorstel. De Profeet ﷺ stemde in en de graafwerkzaamheden begonnen.
De gracht werd gegraven aan de noordkant van Medina, de enige zijde die open en toegankelijk was voor een groot aanvallend leger. De andere zijden van Medina werden beschermd door bebouwing, palmbossen en rotsachtig terrein dat ongeschikt was voor ruiterij.
De Profeet ﷺ verdeelde de Metgezellen ﵃ in groepen en wees aan elk een sectie van de gracht toe. Hij ﷺ groef zelf mee. Overleveringen beschrijven hoe hij ﷺ persoonlijk de aarde wegruimde, stenen droeg en de mannen aanmoedigde terwijl zij werkten. Wanneer zijn Metgezellen ﵃ hem zo zagen, verdubbelden zij hun inspanning.
De omstandigheden waren zwaar. Het was winter. De grond was hard. De voedselvoorraden waren krap en de honger was voelbaar.
Jabir ibn Abdullah ﵁: (Zag dat de Profeet ﷺ een steen om zijn buik had gebonden vanwege de honger) O Boodschapper van Allah, ik heb thuis iets te eten. Mag ik u uitnodigen?
Profeet ﷺ: En hoeveel is er?
Jabir ibn Abdullah ﵁: Een kleine hoeveelheid geit en een maat gerst.
Profeet ﷺ: Dat is goed en overvloedig. Maar zeg aan je vrouw dat zij de pot nog niet van het vuur haalt en het brood nog niet bakt totdat ik kom.
(De Profeet ﷺ roept alle aanwezigen op om mee te gaan)
Jabir ibn Abdullah ﵁: (Fluistert naar zijn vrouw) De Profeet ﷺ komt en hij brengt iedereen mee.
Vrouw van Jabir ﵂: Vroeg hij jou hoeveel er was?
Jabir ibn Abdullah ﵁: Ja.
Vrouw van Jabir ﵂: Dan weet Allah en Zijn Boodschapper het beter.
(De Profeet ﷺ komt aan, bidt over het eten en snijdt het brood aan. Het eten bleef toenemen totdat alle aanwezigen, meer dan duizend mannen, hadden gegeten en de pot nog steeds vol was.)
Tijdens het graven deed zich een wonder voor dat de Metgezellen ﵃ hun leven lang zouden herinneren. Zij stuitten op een grote, harde rots die geen enkel gereedschap leek te kunnen breken.
Metgezellen ﵃: (Melden het aan de Profeet ﷺ)
Profeet ﷺ: (Daalt af in de gracht, neemt de houweel en slaat op de rots)
(Bij de eerste slag verschiet een flits van licht)
Profeet ﷺ: Allahu Akbar! Mij werden de sleutels van Syrië gegeven. Bij Allah, ik zie zijn rode paleizen nu.
(Bij de tweede slag verschiet opnieuw een flits)
Profeet ﷺ: Allahu Akbar! Mij werden de sleutels van Perzië gegeven. Bij Allah, ik zie het witte paleis van Madain nu.
(Bij de derde slag breekt de rots en verschiet de laatste flits)
Profeet ﷺ: Allahu Akbar! Mij werden de sleutels van Jemen gegeven. Bij Allah, ik zie de poorten van Sana nu vanuit mijn positie.
De Metgezellen ﵃ die aanwezig waren droegen dit over met verwondering. Zij hadden een man gezien die in bittere kou en met een steen om zijn buik vanwege de honger, rots sloeg en de opkomst van een wereldrijk aankondigde dat op dat moment slechts een droom kon lijken.
De gracht werd in zes dagen gegraven, een prestatie die gezien de omstandigheden buitengewoon was.
De Coalitie Arriveert
Abu Sufyaan ibn Harb leidde het gecombineerde leger van de Quraish en hun bondgenoten vanuit het westen. De Ghatafan en de overige stammen uit Najd naderden vanuit het oosten. Toen zij de gracht bereikten, stonden zij versteld.
Abu Sufyaan en zijn leiders: (Zien de gracht voor het eerst) Deze list is niet Arabisch. Dit heeft zeker een vreemdeling bedacht.
De gracht was breed genoeg om ruiterij te stoppen en diep genoeg om infanterie te beletten gemakkelijk over te steken. De coalitie sloeg haar kamp op aan de overkant en begon met pogingen om de gracht op kwetsbare punten over te steken. Dag na dag werden deze pogingen afgeslagen door de moslims die de oever bewaakten.
De Profeet ﷺ positioneerde zijn leger met de berg Sala aan zijn rug. De vrouwen en kinderen werden in de vestingen van de Banu Harithah ondergebracht. De Metgezellen ﵃ hielden dag en nacht wacht langs de gracht, wisselden elkaar af en sliepen in korte perioden.
Het Verraad van Banu Qurayza
Na twee weken van belegering deed zich een ontwikkeling voor die de situatie van de moslims in één klap kritiek maakte. Huyayy ibn Akhtab, die met de coalitie was meegekomen, benaderde de leider van de Banu Qurayza, Ka’b ibn Asad. De Banu Qurayza was de derde en laatste joodse stam in Medina. Zij hadden tot dan toe het verdrag met de Profeet ﷺ nagekomen.
Ka’b ibn Asad: (Weigert de deur te openen) Wee jou, Huyayy. Jij brengt ongeluk. Ik heb een man ervaren die zijn woord houdt en trouw is aan zijn verbond.
Huyayy ibn Akhtab: Wee jou Ka’b, open voor mij. Ik breng je eer en een zee van rijkdom.
Ka’b ibn Asad: (Opent uiteindelijk de deur)
Huyayy ibn Akhtab: Ka’b, ik breng je de macht van de Quraish met hun leiders en edelen, en de Ghatafan met hun leiders. Zij hebben mij beloofd niet te vertrekken totdat zij Muhammad en zijn mensen hebben vernietigd.
Ka’b ibn Asad: Bij Allah, jij brengt mij enkel schaamte en vernedering. Een lege wolk die regen belooft maar niets geeft. Laat mij met rust, o Huyayy.
Huyayy ibn Akhtab: Nee, bij Allah. Open voor mij.
(Na lang aandringen bezweek Ka’b ibn Asad en verbrak hij het verdrag met de Profeet ﷺ)
Het nieuws bereikte de Profeet ﷺ snel. De situatie was nu uiterst ernstig: tienduizend man aan de voorkant, een verraderlijke stam in de rug. De vrouwen en kinderen in de Harithah-vestingen lagen plotseling bloot aan gevaar.
Profeet ﷺ: (Na bevestiging van het verraad) Allahu Akbar. Gelovigen, weest blijde met de overwinning van Allah.
Hij stuurde Sa’d ibn Mu’adh ﵁ en Sa’d ibn Ubadah ﵁ met enkele anderen om het nieuws te verifiëren en sprak hen apart aan voordat zij vertrokken.
Profeet ﷺ: Als jullie vinden dat het waar is, gebruik dan een code zodat de mensen het niet horen. Als het onwaar is, verkondig het dan luid.
Sa’d ibn Mu’adh ﵁ en Sa’d ibn Ubadah ﵁: (Keren terug) Adhal wa Qarah.
Het was de code. Het verraad was bevestigd.
De Druk Neemt Toe
De belegering duurde voort. Bijna een maand lang stonden de moslims dag en nacht aan de gracht, blootgesteld aan de kou, de honger en de constante druk van een vijand die numeriek verre in de meerderheid was. De spanning begon zijn tol te eisen.
Een groep strijders van de coalitie, onder wie de beroemde ruiter Amr ibn Abd Wudd, vond een smal en onbewaakt punt in de gracht en wist met enkele ruiters over te steken. Amr ibn Abd Wudd gold als gelijkwaardig aan duizend strijders in de Arabische traditie.
Amr ibn Abd Wudd: (Roept uit naar de moslims) Wie treedt mij tegemoet?
Ali ibn Abi Talib ﵁: (Staat op) Ik.
Profeet ﷺ: Dit is Amr. Ga zitten.
Amr ibn Abd Wudd: (Roept opnieuw)
Ali ibn Abi Talib ﵁: (Staat opnieuw op) Ik, o Boodschapper van Allah.
Profeet ﷺ: Dit is Amr ibn Abd Wudd.
Ali ibn Abi Talib ﵁: Al is hij Amr ibn Abd Wudd.
(De Profeet ﷺ geeft hem toestemming en bindt zijn tulband om zijn hoofd)
Profeet ﷺ: O Allah, bescherm hem.
Ali ibn Abi Talib ﵁: (Trekt ten strijde tegen Amr)
Amr ibn Abd Wudd: Wie ben jij?
Ali ibn Abi Talib ﵁: Ik ben Ali, de zoon van Abu Talib.
Amr ibn Abd Wudd: Jouw vader was een edelman. Ik wil niet jouw bloed vergieten.
Ali ibn Abi Talib ﵁: Maar ik wil het jouwe wel vergieten.
(Amr ibn Abd Wudd steeg af en zij vochten. Ali ﵁ doodde hem.)
De rest van de ruiters die de gracht waren overgestoken vluchtten terug. De doorbraak was gedicht.
Nu’aym ibn Mas’ud: De List
Terwijl de belegering voortduurde verscheen een man bij de Profeet ﷺ die niemand verwachtte: Nu’aym ibn Mas’ud van de stam Ghatafan. Hij had heimelijk Islam aanvaard zonder dat zijn stam dit wist.
Nu’aym ibn Mas’ud ﵁: O Boodschapper van Allah, ik heb Islam aanvaard maar mijn volk weet dit niet. Beveel mij wat u wilt.
Profeet ﷺ: Jij bent slechts één man onder ons. Zaai verdeeldheid onder hen als je kunt, want oorlog is list.
Nu’aym ibn Mas’ud ﵁ trok naar de Banu Qurayza en sprak hen als vriend aan, als iemand die hun welzijn zocht.
Nu’aym ibn Mas’ud ﵁: (Bij de Banu Qurayza) Jullie weten hoe mijn band met jullie is. Ik wil jullie iets vertellen in vertrouwen.
Banu Qurayza: Vertel.
Nu’aym ibn Mas’ud ﵁: De Quraish en de Ghatafan zijn niet in dezelfde positie als jullie. Dit land is het land van jullie, hier is jullie bezit, jullie vrouwen en jullie kinderen. Jullie kunnen niet ergens anders heen. De Quraish en de Ghatafan zijn gekomen om te strijden. Als zij kans zien op buit nemen zij die, en als zij terugdeinzen trekken zij terug naar hun land en laten jullie achter met Muhammad. En jullie kunnen hem niet aan. Vraag de Quraish en de Ghatafan daarom om gijzelaars van hun edelen voordat jullie met hen samenwerken.
Banu Qurayza: Dat is een goed advies.
Daarna ging hij naar Abu Sufyaan en de leiders van de Quraish en vertelde hun dat de Banu Qurayza spijt hadden van hun verbreking van het verdrag en van plan waren om gijzelaars te vragen van de Quraish om aan Muhammad ﷺ over te leveren als bewijs van hun goede wil. Hetzelfde verhaal vertelde hij aan de Ghatafan.
Het resultaat was precies wat de Profeet ﷺ had gewenst. Toen de Quraish aan de Banu Qurayza boodschappers stuurden met het verzoek om gezamenlijk aan te vallen, antwoordden de Banu Qurayza dat zij eerst gijzelaars wilden. De Quraish weigerden, ervan overtuigd dat het verhaal van Nu’aym klopte. Het wederzijdse wantrouwen was gezaaid en de coalitie begon van binnenuit uiteen te vallen.
De Wending: Wind en Engelen
De coalitie had nu bijna een maand buiten Medina gekampeerd zonder enige doorbraak te forceren. De bevoorrading begon op te raken. De paarden stierven of verzwakten door gebrek aan voedsel. Het moreel daalde. En toen stuurde Allah ﷻ Zijn hulp op een manier die geen mens had kunnen plannen.
Hudayfa ibn al-Yaman ﵁: (Overlevering) De Profeet ﷺ riep mij bij zich op een koude nacht. Ik was zo koud en zo hongerig dat ik nauwelijks kon bewegen. Hij ﷺ zei tegen mij: “Sta op, ga naar het kamp van de coalitie en breng mij nieuws. Doe niets totdat je bij mij terug bent.”
Hudayfa ﵁: (Vervolgt) Ik stond op en kroop naar hun kamp. Daar zag ik Abu Sufyaan bij een vuur zitten en zijn rug warmen. Ik pakte mijn pijl en boog en was op het punt hem te doden, maar ik herinnerde mij de woorden van de Profeet ﷺ: doe niets. Ik liet mijn pijl zakken.
Abu Sufyaan: (Spreekt zijn mannen toe) O Quraish, weet dat jullie positie niet duurzaam is. Onze paarden en kamelen zijn gestorven. De Banu Qurayza hebben ons teleurgesteld. Wij horen moeilijke dingen van hen. De wind doet ons pijn. Ga terug, want ik ga ook terug.
(Abu Sufyaan staat op en loopt naar zijn kameel om hem te bestijgen. Hij vergeet dat de kameel nog geknield is vastgebonden.)
Abu Sufyaan: (Roept uit) Val niet, val niet! (Realiseert zich zijn vergissing en maakt de kameel los)
Allah ﷻ had een ijzige wind gestuurd die de tenten van de coalitie optilde, de kookpotten omgooide en de dieren verjoeg. Samen met de engelen die Hij stuurde om de harten van de coalitie te vullen met angst, was het genoeg. De coalitie brak het beleg op en trok zich terug.
Allah ﷻ zegt:
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ ٱذۡكُرُواْ نِعۡمَةَ ٱللَّهِ عَلَيۡكُمۡ إِذۡ جَآءَتۡكُمۡ جُنُودٞ فَأَرۡسَلۡنَا عَلَيۡهِمۡ رِيحٗا وَجُنُودٗا لَّمۡ تَرَوۡهَاۚ وَكَانَ ٱللَّهُ بِمَا تَعۡمَلُونَ بَصِيرًا
O jullie die geloven, gedenk de gunst van Allah jegens jullie toen legers naar jullie kwamen en Wij een wind naar hen stuurden en legers die jullie niet zagen. En Allah ziet wat jullie doen.
Soera Al-Ahzab: 9
De Banu Qurayza
De dag nadat de coalitie was vertrokken, terwijl de Profeet ﷺ net was thuisgekomen en zijn wapenrusting had afgelegd, verscheen Jibriel ﵇ bij hem.
Jibriel ﵇: Heeft u uw wapens neergelegd, o Boodschapper van Allah? Bij Allah, de engelen hebben hun wapens nog niet neergelegd. Trek op naar de Banu Qurayza, want Allah heeft mij naar hen gestuurd om hen te schudden.
De Profeet ﷺ liet direct omroepen:
Profeet ﷺ: Niemand mag het Asrgebed verrichten dan bij de Banu Qurayza.
Het leger trok op naar de vestingen van de Banu Qurayza. De Banu Qurayza verschansten zich. Een belegering van vijfentwintig dagen volgde. Uiteindelijk gaven zij zich over en stelden zij als voorwaarde dat Sa’d ibn Mu’adh ﵁, de leider van de Aws met wie zij een bondgenootschap hadden, het oordeel over hen zou uitspreken.
Sa’d ibn Mu’adh ﵁ was bij Al-Khandaq zwaar gewond geraakt door een pijl die zijn slagader had geraakt. Hij werd op een kameel gebracht naar de Banu Qurayza.
Aws ﵃: (Roepen hem toe terwijl hij nadert) O Abu Amr, behandel jullie bondgenoten goed.
Sa’d ibn Mu’adh ﵁: (Zwijgt en wendt zijn gezicht af)
Aws ﵃: (Blijven hem aanspreken)
Sa’d ibn Mu’adh ﵁: Het is tijd voor Sa’d om zich in de zaak van Allah van geen enkele berisping aan te trekken.
(Wendt zich tot de Banu Qurayza)
Sa’d ibn Mu’adh ﵁: Ik oordeel dat de mannen worden gedood, de vrouwen en kinderen gevangen worden genomen en de bezittingen worden verdeeld.
Profeet ﷺ: Jij hebt geoordeeld met het oordeel van Allah van boven de zeven hemelen.
Sa’d ibn Mu’adh ﵁ stierf kort daarna aan zijn wond. De Profeet ﷺ zei over hem dat de troon van de Meest Barmhartige had getrild bij zijn dood.
De Nasleep
Al-Khandaq was voorbij. De coalitie was uiteengevallen zonder een beslissende slag te hebben geleverd. De Banu Qurayza, de laatste joodse stam van Medina, was opgeruimd. De hypocrieten, die tijdens de belegering hun ware gezicht hadden getoond door de mannen te ontmoedigen en de verdediging te verlaten, waren volledig in diskrediet geraakt. Allah ﷻ had hen in de Koran bij naam benoemd in de Soera die over Al-Khandaq werd geopenbaard.
Allah ﷻ zegt over degenen die hadden overwogen te vluchten:
وَإِذۡ يَقُولُ ٱلۡمُنَٰفِقُونَ وَٱلَّذِينَ فِي قُلُوبِهِم مَّرَضٌ مَّا وَعَدَنَا ٱللَّهُ وَرَسُولُهُۥٓ إِلَّا غُرُورٗا
En toen de hypocrieten en degenen in wier harten een ziekte zat zeiden: “Allah en Zijn Boodschapper hebben ons slechts bedrog beloofd.”
Soera Al-Ahzab: 12
De strategische betekenis van Al-Khandaq was enorm. De Profeet ﷺ omschreef het zelf het meest bondig:
Profeet ﷺ: Vanaf nu vallen wij hen aan, zij vallen ons niet meer aan. Wij trekken naar hen.
Het was een keerpunt. Badr had de moslims gevestigd. Uhud had hen beproefd. Al-Khandaq had hun voortbestaan zeker gesteld. De coalitie die tienduizend man had gemobiliseerd was onverrichter zake teruggekeerd. Geen stam in Arabië zou een tweede poging wagen om een dergelijke coalitie samen te stellen. Het initiatief in de Arabische wereld was definitief verschoven naar de Islamitische staat in Medina.
De volgende fase zou niet meer defensief zijn.