De Omajjaden (Umayyaden Kalifaat)

De Omajjaden (banū Umayya) waren de eerste islamitische dynastie, gesticht door Mu'awiya ibn Abi Sufyan in 661 n.Chr. na de moord op Ali ﵁. Zij regeerden vanuit Damascus en bouwden in minder dan een eeuw het grootste aaneengesloten rijk dat de geschiedenis tot dan toe had gezien. Hun erfenis is dubbel — beschaving en bestuur enerzijds, het verlies van het Rashidun-ideaal anderzijds.

Mu'awiya was sinds 639 gouverneur van Syrië en bouwde daar zijn machtsbasis. Damascus had bestaande infrastructuur, een ervaren bestuur uit de Byzantijnse periode en lag strategisch tussen Middellandse Zee en Mesopotamië. Medina, het politieke hart onder de Rashidun, was te ver van de fronten. De verschuiving was meer dan logistiek — ze markeerde het einde van het kalifaat als Arabisch-Medina-affaire en het begin als wereldrijk.

Op zijn hoogtepunt (rond 720 onder Umar II) strekte het rijk zich uit van de Indus-rivier in het oosten tot de Pyreneeën in het westen — een afstand van ruim 11.000 km. Het omvatte Spanje, Noord-Afrika, het Midden-Oosten, de Kaukasus, Centraal-Azië en delen van Pakistan. Geen enkele politieke entiteit had ooit zoveel uiteenlopende volkeren onder één gezag verenigd, en dit alles binnen 90 jaar na de Hijra.

Op 10 Muharram 61 AH (10 oktober 680) werd Husayn ibn Ali ﵁, kleinzoon van de Profeet ﷺ, samen met 72 metgezellen gedood door het leger van khalief Yazid I in Karbala (modern Irak). Husayn ﵁ had geweigerd Yazid trouw te zweren. Karbala werd het morele kantelpunt van de vroege islam — een wond die nooit volledig genas en die de scheiding tussen sunni en shia diepgaand vormde.

De Abbasidische Revolutie van 749–750 onder leiding van Abu Muslim al-Khorasani versloeg de Omajjaden in de Slag van de Grote Zab (januari 750). Khalief Marwan II werd in Egypte gedood. Eén Omajjad, Abd ar-Rahman I, ontsnapte naar Al-Andalus en stichtte daar het Emiraat van Córdoba. De dynastie viel binnen 90 jaar nadat ze de macht greep — een herinnering dat geen aardse macht eeuwig blijft.