Vuur Onder De As

De overwinning bij Badr had de moslims op de kaart gezet. Medina was niet langer een kleine stadsstaat die met moeite haar eigen bestaan verdedigde, zij was nu een macht waarmee rekening moest worden gehouden. Maar juist na grote overwinningen komen de grootste beproevingen. De periode tussen Badr en Uhud, ruwweg een jaar, is een periode die in de Siera vaak wordt overgeslagen, terwijl zij van cruciaal belang is om te begrijpen hoe de Islamitische staat in Medina zich ontwikkelde en welke interne en externe krachten haar beproefden. Het is een periode van consolidatie, van sluimerende spanningen, van afgebroken verdragen en van moordaanslagen. Kortom: het vuur onder de as.

De Kracht van Badr

Om te begrijpen wat er na Badr gebeurde, moet men begrijpen wat Badr had veranderd. Vóór Badr waren de moslims in Medina politiek gezien kwetsbaar. Zij hadden een stad die zij deelden met de Ansar, met joodse stammen en met mensen wier loyaliteit twijfelachtig was. Badr veranderde dit in één klap. De Profeet ﷺ had met 313 mannen de militaire en economische elite van Mekka verslagen. 70 van hun leiders waren gesneuveld, 70 waren gevangen genomen. De boodschap was niet te missen.

Dit had directe gevolgen voor de verhoudingen in Medina. Degenen die hun vijandschap jegens Islam tot dan toe openlijk durfden te uiten, verstomden. Degenen die gehoopt hadden dat de Quraish snel korte metten zouden maken met de Profeet ﷺ, zagen hun hoop weggevaagd. Maar stil werden zij slechts aan de oppervlakte. Onder de oppervlakte gistte het.

De Hypocrieten komen naar voren

Na Badr trad een nieuw fenomeen duidelijker naar voren: de nifaaq, het hypocrisie. Mensen die innerlijk ongelovig waren maar nu, uit vrees, hun Islam publiekelijk beleden. Zij gingen naar de moskee, spraken de shahada uit, namen deel aan het gemeenschapsleven, maar hun hart was ergens anders. Hun leider was Abdullah ibn Ubayy ibn Saloel, een man die vóór de komst van de Profeet ﷺ op het punt had gestaan om door de Aws en de Khazraj tot koning van Medina te worden gekroond.

Ibn Ubayy had de komst van de Profeet ﷺ als een persoonlijke vernedering ervaren. Zijn macht was in één klap tenietgedaan. Na Badr was zijn positie nog verder verzwakt. Hij besefte dat openlijke vijandschap gevaarlijk was en koos voor een strategie van schijnbare gehoorzaamheid en sluipende ondermijning. Hij zaaide twijfel, wakkerde spanningen aan en werkte actief samen met de vijanden van de moslims, terwijl hij naar buiten toe de loyale metgezel speelde. De hypocrieten vormden een gevaar dat moeilijker te bestrijden was dan een openlijke vijand, want zij waren van binnen.

Allah ﷻ zegt over hen:

De Verbreking van het Verbond: Banu Qaynuqa

Niet lang na Badr liepen de spanningen met één van de drie joodse stammen van Medina hoog op: de Banu Qaynuqa. Zij waren goudsmeden en handelaren en hadden hun markt in het hart van Medina. Hoewel zij het Handvest van Medina hadden ondertekend; de overeenkomst waarin alle partijen de onderlinge vrede en samenwerking beloofden begonnen zij na Badr de grenzen op te zoeken.

Het directe incident dat de Profeet ﷺ tot handelen dwong was het volgende: een Arabische vrouw was naar de markt van de Banu Qaynuqa gekomen om goud te kopen. Terwijl zij bij een goudsmid zat, bevestigde een man van de Banu Qaynuqa haar kleding aan haar rug zodat zij, toen zij opstond, ontbloot werd. De omstanders lachten. Een moslim zag dit en doodde de man. De Banu Qaynuqa doodden op hun beurt de moslim.

Het was slechts de aanleiding, niet de oorzaak. De werkelijke oorzaak was een patroon van vijandigheid, spot en het actief ondermijnen van de Profeet ﷺ en zijn Metgezellen ﵃. Toen de Profeet ﷺ hen confronteerde met hun gedrag en hen opriep tot het nakomen van hun afspraken, antwoordde de Banu Qaynuqa op een uitdagende toon:

Banu Qaynuqa: O Muhammad, laat je niet misleiden door de overwinning op een groep mensen zonder kennis van oorlogvoering. Wij zijn strijders. Als jij oorlog met ons voert, zal jij weten dat wij mannen zijn.

De Profeet ﷺ belegerde hun vesting. Na vijftien dagen gaven zij zich over. Hun bondgenoot Abdullah ibn Ubayy, die zijn invloed wilde tonen, bemiddelde agressief voor hen en eiste hun vrijlating. De Profeet ﷺ, die het grotere plaatje in ogenschouw nam en geen onnodige bloedvergieting wenste, stemde toe op voorwaarde dat zij Medina zouden verlaten. De Banu Qaynuqa vertrok naar Syrië. Zij waren de eerste stam die het verdrag verbrak en de eerste stam die de gevolgen droeg.

De Expedities: Een Staat in Beweging

De periode tussen Badr en Uhud was geen rustige tussenperiode. De Profeet ﷺ stuurde regelmatig kleine expedities uit . Deels om inlichtingen te vergaren, deels om de handelsroutes van de Quraish te verstoren, deels om stammen in de regio ervan te overtuigen dat de Islamitische staat een kracht was waarmee rekening moest worden gehouden.

Eén van de meest besproken expedities was de Sawiq-expeditie (ghazwat al-Sawiq), die direct voortkwam uit het gebalde woede van Abu Sufyaan ibn Harb na Badr. Abu Sufyaan had gezworen dat hij zich niet zou wassen totdat hij de moslims had aangevallen. Met tweehonderd ruiters trok hij in de nacht naar de omgeving van Medina. Hij bereikte het huis van een Ansari in de buurt van de stad, doodde hem en zijn buurman en verbrandde enkele palmbomen. Daarna vluchtte hij snel terug. Toen de Profeet ﷺ met zijn mannen de achtervolging inzette, lieten de mannen van Abu Sufyaan hun voorraad sawiq (geroosterd meel) achter om sneller te kunnen vluchten. De expeditie werd dan ook de Sawiq-expeditie genoemd.

Abu Sufyaan had zijn belofte ingelost, maar zijn gezag was eerder verzwakt dan versterkt. In Mekka begon men echter serieus te plannen voor een grootscheepse vergeldingsactie.

Ka’b ibn al-Ashraf: De Dichter als Wapen

Niet iedereen streed met zwaard en speer. Ka’b ibn al-Ashraf, een man van Joodse afkomst met een Arabische moeder, was één van de rijkste en meest invloedrijke mannen in de regio van Medina. Hij was een dichter van groot talent en hij gebruikte dat talent om de moslims te beschadigen op een manier die gevaarlijker was dan menig zwaard.

Na Badr reisde Ka’b ibn al-Ashraf naar Mekka. Daar dichtte hij rouwelegieën voor de gevallen leiders van Quraish, prijsliederen die de Mekkanen aanmoedigden om hun verliezen te wreken. Terug in Medina schreef hij verzen die moslimvrouwen belasterden. Zijn gedichten reisden sneller dan ruiters en zijn woorden wakkerde de vlam van wraakzucht aan bij de Quraish.

De Profeet ﷺ vroeg zijn Metgezellen ﵃:

Profeet ﷺ: Wie kan mij van Ka’b ibn al-Ashraf verlossen? Hij heeft Allah en Zijn Boodschapper beledigd.

Muhammad ibn Maslamah ﵁ meldde zich aan en nam een kleine groep mee. Met een list wisten zij hem 's nachts naar buiten te lokken en doodden hem. Zijn dood maakte een einde aan één van de gevaarlijkste vormen van vijandigheid die de jonge staat kende de psychologische oorlog.

Mekka Smeedt Wraak

Terwijl dit alles in en rond Medina speelde, was Mekka allesbehalve stil. De verliezen van Badr hadden diepe wonden geslagen. Meer dan zeventig families rouwden om een vader, een zoon, een broer. Abu Sufyaan ibn Harb, die na de dood van Abu Jahl de facto leider van de Quraish was geworden, coördineerde de voorbereidingen voor een grote expeditie. Hij verbood de families van de gevallenen om openlijk te rouwen of te huilen. Alle energie moest gaan naar voorbereiding, niet naar verdriet.

De Quraish besloten bovendien om de winst van de handelskaravaan die onder leiding van Abu Sufyaan aan de moslims was ontsnapt vóór Badr, volledig te reserveren voor de oorlogsvoering. Drie duizend man werden uitgerust. Drieduizend kamelen, tweehonderd paarden, zevenhonderd mannen in maliënkolder. Vrouwen werden meegenomen om de strijders aan te vuren en te voorkomen dat zij vluchtten. Abu Sufyaan nam het bevel op zich. Hun bestemming: Medina.

De Staat wordt Getest

Intussen was de interne stabiliteit van Medina een voortdurende zorg. De hypocrieten onder leiding van Abdullah ibn Ubayy werkten actief samen met de Quraish en de joodse stammen die het verdrag hadden verbroken. Inlichtingen lekten. Stemming werd bewust vergiftigd. Op momenten dat eenheid het meest nodig was, zaaide Ibn Ubayy tweedracht.

De Profeet ﷺ navigeerde dit alles met een buitengewoon politiek gevoel. Hij confronteerde zelden de hypocrieten openlijk op een wijze die de gemeenschap zou splijten, maar liet hen tegelijkertijd nooit hun gang gaan zonder hen in te perken. Zijn aanpak was geduldig, berekenend en volledig gericht op het grotere doel: de bescherming en groei van de Islamitische gemeenschap.

De Metgezellen ﵃ die Badr hadden meegemaakt droegen een extra last. Badr had hen gevormd. Het had hun imaan versterkt, maar het had hen ook het gewicht van de verantwoordelijkheid doen voelen. Zij wisten beter dan wie ook dat de vijand niet verslagen was, zij waren slechts teruggedeinsd. En zij wisten dat wat er zou komen, groter zou zijn dan wat zij ooit hadden meegemaakt.

Allah ﷻ bereidt zijn dienaren niet alleen door overwinningen voor. Soms bereidt Hij hen voor door hen te laten wachten — door hen in de stilte het geduld en de standvastigheid te laten vinden die zij zullen nodig hebben wanneer de storm losbarst.

Op de Drempel van Uhud

Toen het jaar 3 na de Hijra aanbrak, wist iedereen in Medina dat de Quraish op komst waren. De omvang van de voorbereidingen in Mekka was niet verborgen gebleven. Reizigers brachten berichten. Stammen in de regio werden onder druk gezet om hun zijde te kiezen.

De Profeet ﷺ ontving ook berichten van zijn oom Al-Abbas ﵁, die nog in Mekka verbleef en in het geheim zijn sympathieën deelde met de moslims, over de komst van het leger. De tijd van diplomatiek manoeuvreren, van kleine expedities en van het consolideren van interne orde naderde haar einde. Wat nu zou komen, zou de gehele gemeenschap op de proef stellen niet alleen de strijders, maar ook de gelovigen die thuis zouden blijven, de hypocrieten die een keuze moesten maken en de Profeet ﷺ zelf, die zou zien hoe sommigen van zijn meest geliefde Metgezellen hem op het meest kritieke moment ongehoorzaam zouden zijn.