Khalid ibn al-Walid ﵁ tegen Tulayha bij Buzakhah

Toen Abu Bakr ﵁ de elf brigades aanwees voor de strijd tegen de afvalligen, viel het zwaarste front aan Khalid ibn al-Walid ﵁. Zijn opdracht was duidelijk. Najd opmarcheren, Tulayha breken voordat zijn beweging Medina kon bereiken, en daarna doorstoten naar de Banu Tamim en al-Yamamah.

De jama’a in Medina was uitgeput. Velen waren teruggekeerd van de mislukte aanvalspoging onder ʿUsamah ibn Zayd ﵁, anderen waren nog op weg uit Syrië. Khalid ﵁ vertrok niettemin met een kerneenheid en kreeg onderweg versterking. Hij volgde de oude Najd-route die de Profeet ﷺ ooit beschreven had, langs putten en oasen die elke handelaar uit Mekka kende.

Bij Dhul-Qassa, op twee dagreizen van Medina, liet Khalid ﵁ zijn manschappen kamperen. Hij stuurde verkenners vooruit en wachtte op nieuws over Tulayha’s positie. De false claimant had zich gevestigd bij Buzakhah, een waterbron diep in Najd, en de Ghatafan onder ʿUyaynah ibn Hisn waren met hem meegegaan. Samen vormden zij de grootste bedreiging van de zuidelijke Najd.

Khalid ﵁ koos voor een snelle benadering. Een lang beleg zou andere stammen tijd geven om partij te kiezen. Hij beval een geforceerde mars, vrouwen en kinderen achterlatend bij Dhul-Qassa, en stuurde een voorhoede vooruit om de buitenste schuthoeken van Tulayha’s kamp te verkennen.

In Medina ontving Abu Bakr ﵁ rapporten van Khalid ﵁'s vooruitgang. De khaliefa stond op de minbar van de Profeet ﷺ en herinnerde de mensen aan de woorden van Allah: “En degenen die na hem afkerig worden, Allah zal een volk brengen dat Hij liefheeft en dat Hem liefheeft.” Voor velen in Medina was dit geen oorlog tegen een vreemde vijand. Het was de eerste keer dat de Sahabah ﵃ wapens trokken tegen Arabieren die de shahadah hadden gesproken maar de zakat weigerden.

De opmars zelf duurde minder dan twee weken. Khalid ﵁ hield de tucht streng. Geen plundering onderweg. Geen genade voor degenen die geprobeerd hadden de zakat-inzamelaars te vermoorden. De stammen tussen Medina en Buzakhah die wankelden, kregen het aanbod terug te keren tot de islam zonder vergelding voor de zakat zelf. Velen accepteerden. Het leger groeide.

Toen Khalid ﵁ Buzakhah naderde, was zijn macht verdubbeld. De Najd lag voor hem open. Maar Tulayha wist dat hij kwam, en hij had zijn eigen voorbereidingen getroffen.

Khalid ﵁ stuurde een kleine verkenningseenheid vooruit, voor de hoofdmacht aankwam bij Buzakhah. Onder hen waren twee mannen wier namen al twintig jaar lang in elk register van de Sahabah ﵃ stonden. ʿUkkashah ibn Mihsan ﵁, de man over wie de Profeet ﷺ had gezegd dat hij tot de zeventigduizend zou behoren die zonder rekenschap het Paradijs zouden binnengaan. En Thabit ibn Aqram ﵁, een van de eerste Ansar die de bayʿah bij Aqaba had afgelegd.

Wat tussen hen en Tulayha gebeurde, is in de bronnen verschillend overgeleverd, maar de kern is dezelfde. De twee Sahabah ﵃ kwamen op een patrouille onverwacht voor Tulayha’s broer Salamah te staan, niet ver van zijn tent. Salamah was een ervaren krijger en hij was niet alleen. Tulayha zelf zat in zijn tent, gehuld in een mantel, en gaf uit te luisteren naar wat hij “openbaring” noemde.

Het gevecht was kort en wreed. ʿUkkashah ﵁ viel als eerste, gestoken in de zijde door Salamah. Thabit ﵁ trok zich niet terug. Hij vocht door, ondanks dat hij wist dat hij alleen was, en viel naast zijn metgezel. Hun lichamen werden later door de hoofdmacht teruggevonden, dicht bij elkaar, met hun gezichten naar de qiblah gedraaid alsof de slag hen daarop had gericht.

Toen Khalid ﵁ het nieuws hoorde, ging hij zelf naar de plaats waar zij gevallen waren. Hij beval dat zij ter plekke begraven werden, met hun bloed en wapens, want zij waren shuhada en de shuhada worden niet gewassen. Boven hun graven sprak hij geen lange klaagrede. Hij zei wat de Profeet ﷺ over hen geleerd had en gaf het bevel om de aanval voort te zetten.

In de nacht voor de hoofdslag verzamelde Khalid ﵁ de bevelhebbers. Hij verdeelde de strijdmacht in drie eenheden. Een centrum onder zijn eigen bevel. Een rechtervleugel onder ʿAdi ibn Hatim ﵁, de zoon van de beroemde gever wiens vader nog niet zo lang geleden de islam had aanvaard. Een linkervleugel onder ʿAsim ibn ʿAmr ﵁. Hij beval dat geen man zich zou terugtrekken zonder bevel, want de dood van ʿUkkashah ﵁ en Thabit ﵁ had het leger geraakt, en woede is een gevaarlijke raadgever in een open veld.

Voor zonsopgang baden de Sahabah ﵃ de fajr achter Khalid ﵁. Daarna stelde hij zijn linies op en wachtte hij tot Tulayha eruit zou komen. De morgenwind kwam uit het oosten. Khalid ﵁ liet zijn vaandel oprichten, en op het vaandel stond geschreven: “La ilaha illa Allah, Muhammad rasul Allah.” Aan de overkant van de vlakte stond de tent van een man die beweerde dat Jibril ﵇ tot hem sprak.

Na de val van ʿUkkashah ﵁ en Thabit ﵁ trok Khalid ﵁ zijn voorhoede terug op het hoofdkamp bij Dhul-Qassa. De lichamen van de twee Sahabah ﵃ waren gewassen noch in lijkwaden gewikkeld, want zij waren shuhada, en hun graven lagen al achter hem in het zand. Maar het leger droeg de schok mee. Sommige jongere strijders spraken openlijk van wraak, andere zwegen met de kaken op elkaar geklemd.

Khalid ﵁ wist dat woede in een open veld een verraderlijke bondgenoot is. Hij riep de manschappen samen voor de avondsalat en sprak hen na het taslim toe. Hij begon niet met de val van zijn verkenners. Hij begon met de woorden van Abu Bakr ﵁ op de minbar van de Profeet ﷺ. Geen veldtocht voor buit. Geen veldtocht voor wraak. Een veldtocht voor het recht van Allah, voor de zakat die aan de armen toekomt, voor de eenheid van de oemma die de Profeet ﷺ had achtergelaten.

“De man die morgen vecht omdat zijn broeder gevallen is,” zei hij, “vecht voor zichzelf. De man die morgen vecht omdat Allah het beveelt, vecht voor zijn Heer. Kies vannacht welke man je bent.”

Daarna herordende hij de linie. Niet langer in losse contingenten, maar per stam. De Muhajirun bij elkaar onder hun eigen vaandel. De Ansar in twee blokken, Aws rechts en Khazraj links. De Najdi-bekeerlingen die onderweg waren toegetreden kregen een eigen positie in het tweede gelid, niet uit wantrouwen, maar opdat hun eigen sheikhs hen konden bevelen in de taal die zij verstonden. Zo werd elke man verantwoordelijk voor de man naast hem, en elke amir voor de mannen die hij sinds zijn jeugd kende.

Verkenners reden uit voor het laatste daglicht. Zij keerden na de ʿisha terug met scherpe rapporten. Tulayha en ʿUyaynah ibn Hisn hadden hun stellingen verschoven. De Ghatafan-cavalerie was naar het noorden getrokken, voorbij de waterbron, alsof zij een verzwakte Muslim-strijdmacht uit het zuiden verwachtte en haar wilde insluiten van bovenaf. Tulayha zelf bleef bij zijn tent, gehuld in zijn mantel, wachtend op de “openbaring” die zijn volgelingen sinds dagen wachtten.

Khalid ﵁ liet de scouts hun route op het zand tekenen met de punt van zijn zwaard. De twee legers stonden ongeveer tien kilometer uit elkaar, met de open vlakte van Buzakhah ertussen. Geen bossen, geen heuvels, geen dekking. Wie morgen aanviel, deed dat in volle dag, gezien door iedereen, vaandel tegen vaandel.

Hij gaf drie bevelen voor de nacht. Dubbele wachten bij de paarden. Geen vuren na middernacht, opdat de Ghatafan-scouts geen positie konden inschatten. En voor de fajr, een algehele wassing en twee rakaʿat, niet als slagveld-ritueel maar als terugkeer naar de oorsprong van het bevel.

De wind ging liggen rond het uur waarin de Profeet ﷺ vroeger tahajjud verrichtte. In het Muslim-kamp brandde geen vuur. Aan de noordelijke horizon, waar Tulayha’s tent stond, gloeide nog één lamp. Beide legers wachtten. Buzakhah lag de volgende morgen tussen hen in.

Toen de zon boven de vlakte van Buzakhah uitkwam, stelden beide legers zich op. Aan de zuidkant Khalid ﵁ met de Muhajirun en de Ansar in drie eenheden. Aan de noordkant Tulayha met de Banu Asad en, daarachter, ʿUyaynah ibn Hisn met de zevenhonderd ruiters van Ghatafan. Tulayha zelf trok zich terug in zijn tent. Hij verklaarde dat hij niet kon vechten zolang de “openbaring” nog niet voltooid was.

Khalid ﵁ opende met de cavalerie op de flanken. Zijn centrum hield zich gesloten in een drie-rangenformatie, schilden vooraan, speren in de tweede rang, boogschutters in de derde. De Banu Asad-voorhoede stormde eerst, geen orders afwachtend, en brak op de schildlinie. ʿAdi ibn Hatim ﵁ liet zijn vleugel inhaken, en de eerste linie van Tulayha begon naar achteren te buigen.

Toen kwam het beslissende moment. ʿUyaynah, die meer keer dan eens van koers veranderd was sinds Hudaybiyyah, stuurde een boodschapper naar Tulayha’s tent. “Heeft Jibril ﵇ al gesproken?” De boodschapper kwam terug met een antwoord dat geen militair commando was, maar een gemurmelde zin. ʿUyaynah stuurde een tweede boodschapper. Hetzelfde antwoord. Hij stuurde een derde. Toen verloor hij zijn geduld en reed zelf naar de tent. Hij vond Tulayha gehuld in zijn mantel, ogen halfgesloten, en hij vroeg hem rechtuit: “Is er een openbaring of niet?”

Tulayha antwoordde, naar het overgeleverd is: “Nee, bij Allah, nog niet.” ʿUyaynah keerde terug naar zijn ruiters en sprak het zinnetje dat in alle latere kronieken bewaard bleef. “Hadhi hina.” Dit is een hina-stam, niet meer dan zand. Hij draaide zijn paard en de Ghatafan-cavalerie reed terug naar het noorden, weg van het slagveld, weg van Tulayha, weg van Buzakhah.

Het verlies van de Ghatafan-rechtervleugel brak de Banu Asad-linie. Khalid ﵁ duwde door met zijn centrum. ʿAsim ﵁ rolde de linkervleugel op. Binnen een uur lag de vlakte vol met gewonden en doden. Tulayha, ziende dat zijn leger gebroken was, sprong op zijn paard en vluchtte noordwaarts, eerst naar de Banu Kalb, daarna door naar Syrië, waar hij later, na de dood van de khaliefa, in oprechte tawbah terug zou keren naar de islam. Zijn vrouw an-Nawwar bleef achter en werd genadig behandeld.

De rest van de Banu Asad onderwierp zich. Khalid ﵁ aanvaardde hun terugkeer, op voorwaarde dat zij de moordenaars van zakat-inzamelaars uitleverden. Sommigen werden teruggebracht naar Medina, waar Abu Bakr ﵁ over hen oordeelde. Anderen kregen op het slagveld de doodstraf voor moord, niet voor afvalligheid alleen.

Voor de jihad tegen de Ridda was Buzakhah de eerste klinkende overwinning. Het nieuws bereikte Medina binnen acht dagen. De khaliefa boog zich neer in sajdah van dankbaarheid op de plek waar hij stond. De weg naar de Banu Tamim, en daarachter naar Musaylimah in al-Yamamah, lag open. Khalid ﵁ rustte zijn manschappen drie dagen uit en richtte zijn vaandel naar het zuidoosten.