Gedurende de cultivatiefase was de Quraish op de hoogte van de da’wah van de Profeet ﷺ, maar besteedden zij er weinig aandacht aan. De boodschap vormde op dat moment geen bedreiging voor hun religie, hun positie of hun handelsbelangen. Zij waren immers bekend met christenen en joden die vanzelfsprekend godsdienstige meningsverschillen hadden met de Mekkanen. De relatie die de Quraish en andere Arabieren hadden met joden en christenen, zowel binnen als buiten het Arabisch schiereiland, zoals we behandeld hebben in de jahiliyya-artikelen, kenmerkte zich door coëxistentie. Er was nooit sprake van vervolging op basis van religieuze overtuiging.
Wat was dan het werkelijke probleem? Waarom zou de houding van de Quraish omslaan van onverschilligheid naar openlijke vijandigheid?
De Profeet ﷺ bestijgt As-Safa
Toen de Profeet ﷺ het bevel ontving om zijn boodschap publiek te verkondigen, beklom hij de berg As-Safa. Vanaf deze heuvel, die uitkeek over de daken en stegen van Mekka, riep hij met luide stem de bekende noodkreet:
يَا صَبَاحَاهْ
"O, wee de ochtend!"
De noodkreet van de Arabieren bij dreigend gevaar
Dit was een alarmsignaal dat werd geslagen wanneer een vijandelijke aanval of ramp dreigde. De mensen van Quraish stroomden toe. Zij die niet konden komen, stuurden boodschappers om te horen wat er gaande was. Toen de stammen zich hadden verzameld, riep de Profeet ﷺ hen bij naam, stam voor stam.
De Profeet ﷺ: O Banu 'Abd al-Muttalib! O Banu 'Abd Manaf! O Banu Zuhra! O Banu Fihr!
De Profeet ﷺ: Als ik jullie zou vertellen dat er achter deze berg een leger op het punt staat jullie aan te vallen, zouden jullie mij dan geloven?
De Quraish: Ja! Wij hebben van jou nooit anders dan de waarheid gehoord.
De Profeet ﷺ: Dan ben ik voor jullie een waarschuwer voor een ernstige bestraffing die voor jullie ligt.
De stilte die viel was kort. Abu Lahab, de oom van de Profeet ﷺ, stond op en riep:
“Tabban laka! Moge je vergaan! Is dit waarvoor je ons hier hebt verzameld?”
Op dat moment werd geopenbaard:
تَبَّتۡ يَدَآ أَبِي لَهَبٖ وَتَبَّ مَآ أَغۡنَىٰ عَنۡهُ مَالُهُۥ وَمَا كَسَبَ سَيَصۡلَىٰ نَارٗا ذَاتَ لَهَبٖ
Mogen de handen van Abu Lahab vergaan, en moge hij zelf vergaan. Zijn bezittingen en wat hij heeft verworven zullen hem niet baten. Hij zal een vlammend vuur binnengaan.
Soera Al-Masad: 1-3
De reactie van Abu Lahab is veelzeggend. Hij verwierp de waarschuwing niet op inhoudelijke gronden, niet met argumenten, niet met een alternatief. Hij verwierp de boodschapper. Dit patroon, het aanvallen van de persoon in plaats van de boodschap, zou zich keer op keer herhalen in de confrontatie tussen Islam en de Mekkaanse elite.
Islam: meer dan een spiritueel meningsverschil
Waarom reageerde de Quraish zo heftig? Zij hadden immers al jarenlang naast joden en christenen geleefd zonder conflict. Het antwoord ligt in de aard van de boodschap zelf.
De boodschap van Islam was geen louter spirituele aangelegenheid. Het was niet zomaar een oproep tot het aanbidden van één God in plaats van meerdere, al was tawhied de kern. Het was een oproep tot een volledige transformatie van de samenleving: haar wetten, haar gewoonten, haar machtsverhoudingen. De Islam presenteerde zich als een alternatief op de gevestigde orde, niet als een aanvulling erop.
Dit is wat we bedoelen wanneer we spreken over de tawhied die in deze fase centraal stond. Tawhied wordt vaak beperkt tot individuele, spirituele aanbidding. Maar tawhied in zijn ware betekenis raakt aan alles: wie heeft het recht om wetten op te stellen? Wie bepaalt wat toegestaan en verboden is? Wie beheert de aangelegenheden van de mensen? Het antwoord van Islam op al deze vragen is ondubbelzinnig: Allah ﷻ alleen.
Dit was precies wat de Quraish begrepen. Zij zagen dat deze boodschap, als zij wortel zou schieten, hun gehele machtspositie zou ondermijnen. De Ka’bah, die zij beheerden, was niet alleen een religieus centrum maar ook de spil van hun politieke en economische macht. De afgoden die zij huisvestten trokken pelgrims uit heel Arabië, pelgrims die handelden op hun markten en verdragen sloten onder hun voorwaarden.
De Profeet ﷺ als waarschuwer
Na de verkondiging op As-Safa begon de Profeet ﷺ dag en nacht uit te nodigen tot Islam. Eenieder die hij ontmoette, vrij of slaaf, zwak of sterk, rijk of arm, hij ﷺ zag iedereen als gelijk voor wat betreft het ontvangen van de boodschap.
De reacties waren uiteenlopend. Sommigen luisterden en omarmden Islam. Anderen wezen de boodschap af maar respecteerden de boodschapper. En een derde groep, geleid door Abu Jahl en Abu Lahab, koos voor openlijke vijandigheid. Niet omdat de Profeet ﷺ onwaarheden verkondigde, zij erkenden immers zelf zijn betrouwbaarheid op de berg, maar omdat de implicaties van zijn boodschap te groot waren om te accepteren.
De Profeet ﷺ liet zich niet ontmoedigen. Hij ﷺ bleef uitnodigen, bleef waarschuwen, bleef het gesprek zoeken. De cultivatie die in het verborgene was begonnen, trad nu in het openbaar. De fase van interactie met de samenleving, van de intellectuele strijd tussen Islam en de gevestigde orde, was aangebroken.