Het Einde van de Strijd

In het voorgaande artikel volgden wij de Italiaanse koloniale onderdrukking in Cyrenaica in de jaren tussen 1924 en 1929, met de strategische herziening onder Mussolini, de aanstelling van Generaal Rodolfo Graziani als militair opperbevelhebber, de aanleg van de concentratiekampen die in hun uitwerking ongeveer veertigduizend Cyrenaïcaanse Bedoeïen het leven kostten, en de uitgebreide aanleg van de Cyrenaïcaans-Egyptische grenslijn die de algemene bewegingsruimte van het verzet wezenlijk beperkte. Dit artikel volgt het einde van Umar al-Mukhtar’s ﵀ militaire werkzaamheden in 1931, zijn gevangenneming in een Italiaanse hinderlaag in september van dat jaar, en de aanstaande gevolgen die in het volgende artikel hun volle plaats zouden vinden.

De geleidelijke uitputting van het verzet

In het voorjaar en de zomer van 1931 verkeerde het Cyrenaïcaanse verzet onder Umar al-Mukhtar ﵀ in een uitdagende strategische positie. De algemene gemeenschappelijke ondersteuning van de plaatselijke Bedoeïen-bevolking, die in haar uitwerking de bedding van het verzet had gevormd, was aangetast door de deportatie van ongeveer honderdduizend Cyrenaïcaanse Bedoeïen naar de concentratiekampen in de oostelijke zandvlakten. De Egyptische grenslijn, met haar prikkeldraad en versterkte forten, sneed de gewone bewegingsruimte van de strijders fundamenteel af van hun rustplaats in het Egyptische bevriende gebied. En de Italiaanse troepenmacht in Cyrenaica, die in 1931 tot meer dan honderdduizend manschappen was uitgegroeid, voerde geleidelijk de algemene operationele druk op het verzet in haar volle omvang uit.

Voor Umar al-Mukhtar ﵀ persoonlijk, die in 1931 drieënzeventig jaar oud was en in zijn fysieke toestand uitgeput van een jarenlang leven in de Saharaanse zone, betekenden deze ontwikkelingen dat de gewone voering van de gewapende guerrilla geleidelijk beperkt was geraakt. Hij voerde in zijn werkzaamheden van deze maanden uitgebreide besprekingen met zijn naaste medewerkers over de aanstaande vormen van het verzet, en hij hield in een combinatie van geestelijke standvastigheid en praktische voorzichtigheid de algemene moreel van het verzet op opmerkelijke wijze in stand. Maar in zijn persoonlijke geestelijke leven, naar wat zijn naaste medewerkers in latere overlevering vermeldden, voorvoelde hij zijn eigen aanstaande einde, en hij voorvoelde het in een geestelijke aanvaarding.

De algemene moreel in de laatste maanden

Voor de algemene moreel van de Cyrenaïcaanse strijders voltrok zich in de laatste maanden van het verzet een uitgebreide geestelijke ontwikkeling waarin de combinatie van fysieke uitputting, van uitgebreide menselijke verliezen onder de plaatselijke gemeenschappen, en van de geleidelijke realisatie van de aanstaande onvermijdelijke uitkomst in haar uitwerking aanwezig was. Umar al-Mukhtar ﵀ hield in zijn algemene leiderschap enige uitgebreide vrijdagspreken waarin hij de uitgebreide morele standvastigheid van zijn aanhangers ondersteunde, en hij gaf in deze spreken uitgebreide geestelijke aansporing tot voortgaande standvastigheid, een standvastigheid ondanks de uitwerking van wat aanstaande was.

Voor de gewone Cyrenaïcaanse strijders die onder de moeilijke omstandigheden van deze laatste maanden hun voortgaande verzet voerden, vormde de geestelijke leiding van Umar al-Mukhtar ﵀ in haar uitwerking een centrale bedding, want zonder deze leiding had het algemene voortgaande verzet in zijn uitkomst niet in zijn volle omvang kunnen worden gevoerd. En voor zijn eigen aanstaande martelaarschap voltrok hij een persoonlijke geestelijke voorbereiding, een voorbereiding waarin hij zich aan wat aanstaande was in aanvaarding overgaf.

De omvang van het verzet in 1931

In de zomer van 1931 was het Cyrenaïcaanse verzet onder Umar al-Mukhtar ﵀ in haar volle omvang tot ongeveer vijfhonderd tot achthonderd gewapende strijders gereduceerd, een gevoelige beperking ten opzichte van de uitgebreide troepensterkte van de voorafgaande jaren. De strijders waren georganiseerd in enkele tientallen kleinere adwar-eenheden die in een combinatie van uiterste mobiliteit en voorzichtigheid hun aanstaande operaties uitvoerden. Voor de algemene logistieke ondersteuning steunden zij op de uitgebreide voorraden die in de voorafgaande jaren in afgelegen grotten en in onbekend Saharaans terrein waren opgeslagen, en op de geleidelijke samenwerking met de overgebleven Bedoeïen-families die in de bergvalleien van de Jebel Akhdar in onderduiking hun verzet bleven volhouden.

Voor Umar al-Mukhtar ﵀ persoonlijk in zijn positie als algemeen leider betekende deze geleidelijke beperking dat hij met toenemende mobiliteit moest opereren, met regelmatige verplaatsingen tussen verschillende geheime locaties in de Jebel Akhdar, verplaatsingen die hem in zijn fysieke toestand belastten. Hij was in zijn drieënzeventig jaar in zijn uithouding gehard door zijn lange Saharaanse leven, en hij voerde de algemene leiding van het verzet voort ondanks de geleidelijke fysieke uitwerking van zijn leeftijd en van de aanhoudende oorlogsomstandigheden.

De Italiaanse jacht-strategie

In de loop van 1931 voerde de Italiaanse leiding onder Graziani een aanpassing van haar operationele aanpak uit, een aanpassing die in haar uitwerking de specifieke vorm van een algemene jacht op Umar al-Mukhtar ﵀ persoonlijk inhield. Graziani begreep in strategisch opzicht dat de gevangenneming of dood van de algemene leider van het verzet het Cyrenaïcaanse verzet in haar geheel op een fundamentele wijze zou kunnen breken, en hij ondernam uitgebreide inspanningen om de bewegingen van Umar al-Mukhtar ﵀ te traceren en om een hinderlaag voor zijn gevangenneming voor te bereiden.

Voor deze specifieke jacht-strategie zette de Italiaanse leiding haar middelen in hun volle omvang in. Zij stelde uitgebreide beloningen in het uitzicht voor informatie over de bewegingen van Umar al-Mukhtar ﵀, met geldbedragen die in de Italiaanse rapporten van die tijd in hun omvang werden voorgesteld. Zij ondernam uitgebreide verhoren van gevangen Cyrenaïcaanse strijders en van gewone Bedoeïen-burgers in een poging informatie over de aanstaande bewegingen van de algemene leider te verwerven. En zij organiseerde uitgebreide Italiaanse verkenningsoperaties in de Jebel Akhdar-zone met de uitgesproken bedoeling de aanstaande locatie van Umar al-Mukhtar ﵀ te bepalen.

De gevangenneming-poging

In de loop van september 1931 voerde de Italiaanse leiding, na een geleidelijke voorbereiding, een specifieke militaire operatie uit met de uitsluitende bedoeling Umar al-Mukhtar ﵀ in een hinderlaag te plaatsen. De operatie werd uitgevoerd onder bevel van Generaal Ottavio Tomaselli en op grond van informatie van plaatselijke moslim-collaborateurs die in de Italiaanse koloniale dienst de bewegingen van Umar al-Mukhtar ﵀ hadden gevolgd. De locatie van de hinderlaag werd vastgesteld in een specifieke vallei in het Slonta-gebied van de Jebel Akhdar, op een afstand van ongeveer dertig kilometer ten zuidoosten van Cyrene, op een plaats die in haar geografische ligging voor de Italiaanse troepen uitgebreide verbergmogelijkheden bood.

In de vroege ochtend van 11 september 1931, naar de meest gangbare reconstructie, voltrok zich in deze specifieke vallei de hinderlaag waarin Umar al-Mukhtar ﵀ met een kleine escorte van enkele strijders door een uitgebreide Italiaanse troepenmacht werd omsingeld. In de daaropvolgende gevechten, die zich uitstrekten over enige uren van strijd, vonden de meeste van zijn escorte-strijders de marteldood, en Umar al-Mukhtar ﵀ persoonlijk werd gewond aan zijn schouder voordat hij definitief werd gevangengenomen. Zijn paard, dat in het gevecht onder hem werd doodgeschoten, was het laatste overblijfsel van zijn voorafgaande vrije bewegingsruimte, en hij werd, in overgave, aan de Italiaanse troepen overgedragen.

De Italiaanse overdracht

In de uren na de hinderlaag werd Umar al-Mukhtar ﵀ door de Italiaanse troepen onder militaire begeleiding naar het naburige Italiaanse fort in Cyrene overgebracht voor de uitgebreide medische behandeling van zijn schouderverwonding en voor de eerste verhoren. Hij werd in deze eerste fase volgens de gewone Italiaanse militaire conventies behandeld, met de gepaste medische zorg voor zijn verwonding en met een persoonlijk respect dat de Italiaanse officieren in hun optreden aan een tegenstander van zijn statuur toonden. In zijn persoonlijke gedrag tijdens deze eerste fase voltrok Umar al-Mukhtar ﵀ een houding van waardige terughouding waarin hij in een combinatie van geestelijke standvastigheid en persoonlijke beleefdheid zijn Italiaanse begeleiders ontmoette.

De voornaamste Italiaanse officier die in deze eerste fase met Umar al-Mukhtar ﵀ in contact stond was Generaal Tomaselli, die in een formele eerste audiëntie zijn waardering uitsprak voor de moed waarmee de Cyrenaïcaanse strijder zijn zaak in de voorafgaande jaren had gevoerd, en die de aanstaande vorm van zijn behandeling beschreef. Umar al-Mukhtar ﵀ antwoordde in geestelijke en persoonlijke standvastigheid, en hij verklaarde in een directe vorm dat hij in zijn gevangenneming geen geestelijke nederlaag erkende maar enkel een uiterlijke uitkomst die door Allah ﷻ in Zijn wijsheid was beschikt, en dat de zaak waarvoor hij in zijn levenswerk had gestreden in haar geestelijke kern door geen aardse macht kon worden weggenomen.

De overdracht naar Benghazi

In de daaropvolgende dagen werd Umar al-Mukhtar ﵀ onder militaire begeleiding naar Benghazi overgebracht voor de uitgebreide juridische afhandeling van zijn gevangenneming en voor het aanstaande proces dat door de Italiaanse autoriteiten werd voorbereid. De reis voltrok zich onder uitgebreide Italiaanse beveiliging, want de Italiaanse leiding vreesde dat de Cyrenaïcaanse strijders een bevrijdingsoperatie zouden ondernemen, en zij voerde voorzorgsmaatregelen uit om de overdracht in een veilige vorm te voltooien.

In Benghazi werd Umar al-Mukhtar ﵀ in een specifieke militaire gevangenis ondergebracht in afwachting van zijn aanstaande proces, en hij werd daar in een uitgebreide isolatie gehouden van de bredere Cyrenaïcaanse moslim-bevolking. Zijn aanwezigheid in de stad werd geleidelijk aan de plaatselijke bevolking bekendgemaakt, en in de daaropvolgende dagen voltrokken zich uitgebreide geestelijke uitingen waarin de Cyrenaïcaanse moslim-gemeenschappen in gebed en geestelijke vasten voor hun gevangen leider hun deelname uitspraken.

De medische verzorging van zijn wond

Tijdens de hinderlaag bij Slonta op 11 september 1931 had Umar al-Mukhtar ﵀ een schouderverwonding opgelopen, en zijn aankomst in het naburige Italiaanse fort in Cyrene voltrok zich onder uitgebreide medische verzorging. De Italiaanse militaire artsen die voor zijn medische verzorging verantwoordelijk waren, voerden uitgebreide professionele zorg uit, met hechting van de verwonding en met uitgebreide aandacht voor de algemene fysieke toestand van de aangehouden Cyrenaïcaanse leider. Voor de algemene Italiaanse koloniale autoriteiten vormde deze medische verzorging in haar uitkomst geen uiting van medeleven maar een praktische aangelegenheid, een aangelegenheid waarin het aanhoudende leven van Umar al-Mukhtar ﵀ moest worden verzekerd voor de aanstaande processuele afhandeling.

Voor Umar al-Mukhtar ﵀ persoonlijk, in zijn algemene fysieke toestand, voltrok de medische verzorging zich als een praktische aangelegenheid die hij in een stoïcijnse houding ontving. Hij voerde geen protest tegen de Italiaanse medische zorg, en hij voerde enige gemeenschappelijke gesprekken met de Italiaanse artsen, gesprekken waarin hij hen in persoonlijke beleefdheid zijn waardering uitsprak voor hun professionele werk. Voor de Italiaanse artsen vormde de houding van Umar al-Mukhtar ﵀ in haar uitkomst een onverwachte waardigheid, een waardigheid die in hun latere rapporten zou worden bevestigd.

Het proces en zijn voorbereiding

In de loop van september 1931 werd in Italië en in de Italiaanse koloniale autoriteiten in Libië een uitgebreide discussie gevoerd over de aanstaande vorm van het proces tegen Umar al-Mukhtar ﵀. De Italiaanse leiding onder Mussolini voerde een uitgebreide strategische overweging uit waarin de mogelijke uitkomsten van het proces in een vergelijking werden afgewogen. Een formele militaire executie zonder proces, in Fascistische stijl, werd in een combinatie van overwegingen verworpen ten gunste van een officieel proces, een proces dat in zijn uitkomst de Italiaanse koloniale autoriteit in een internationale rechtvaardiging zou plaatsen.

Het proces werd vastgesteld voor 15 september 1931, slechts vier dagen na de gevangenneming, in een snelheid die in haar uitwerking de Italiaanse haast om de zaak in een snelle vorm af te ronden weerspiegelde. De uitkomst van het proces was reeds in de Italiaanse leiding bepaald voordat het formeel begon, en het was een formele juridische afhandeling, een afhandeling die in haar uitkomst de aanstaande executie van Umar al-Mukhtar ﵀ in een internationale rechtvaardiging zou plaatsen.

De omsingeling in de laatste maanden

In de zomer van 1931 voltrok zich een uitgebreide Italiaanse koloniale omsingeling waarin het Cyrenaïcaanse verzet in haar uitkomst onder een onontkoombare druk werd geplaatst. De Italiaanse troepen, onder Generaal Graziani in een uitgebreide militaire ordening gebracht, voerden gecoördineerde operaties uit vanuit vier verschillende richtingen: vanuit Benghazi in het westen, vanuit de Egyptische grens in het oosten, vanuit de zuidelijke Saharaanse zone via Kufra dat in januari 1931 in Italiaanse handen was gevallen, en vanuit de Mediterrane kust in het noorden. De uitwerking van deze quadruple omsingeling voltrok zich in een geleidelijke verdichting, met een beweging waarin de Cyrenaïcaanse strijders in een steeds kleinere geografische ruimte werden gedwongen.

Voor Umar al-Mukhtar ﵀ in zijn algemene leiderschap betekende deze omsingeling in haar uitkomst dat de gewone guerrilla-mobiliteit waarin het verzet in haar volle omvang had gefunctioneerd, niet meer in haar volle omvang kon worden gevoerd. Hij voerde in deze maanden enige uitgebreide pogingen uit om doorbraken naar de Egyptische grens te bereiken voor bevoorrading en mogelijke uitwijking, maar de algemene ligging van de uitgebreide Italiaanse grenslijn bracht in haar uitkomst met zich mee dat dergelijke doorbraken niet konden worden voltrokken.

De val van Kufra

Een onderdeel van het Italiaanse koloniale optreden in 1931 dat in zijn uitkomst het algemene Cyrenaïcaanse verzet in zijn uitwerking definitief aantastte, was de inname van Kufra in januari 1931. Kufra, in haar geografische ligging de Saharaanse oasestad die het uitgebreide Senussi-hoofdkwartier vormde sinds de verplaatsing van Jaghbub in 1895, werd ingenomen door een uitgebreide Italiaanse expeditie onder Generaal Rodolfo Graziani persoonlijk. De Italiaanse troepen, van een sterkte van vijftienduizend manschappen en voorzien van uitgebreide mechanische voertuigen en luchtondersteuning, voltrokken de uitgebreide oversteek van de uitgestrekte Saharaanse zone tussen de Mediterrane kust en Kufra in een tijdsbestek van ongeveer drie weken.

De val van Kufra in januari 1931 voltrok in haar uitkomst een symbolische en praktische uitwerking voor het algemene Cyrenaïcaanse verzet. Symbolisch, in haar uitwerking, omdat het Senussi-hoofdkwartier dat sinds de tweede helft van de negentiende eeuw het geestelijke en bestuurlijke centrum van de broederschap had gehuisvest, in zijn uitkomst onder Italiaanse koloniale controle werd geplaatst. Praktisch, in haar uitwerking, omdat de uitgebreide Senussi-bibliotheek met enkele tienduizenden Arabische, Perzische en Ottomaans-Turkse manuscripten in haar uitkomst aan de Italiaanse koloniale macht onttrokken werd. Voor het verzet onder Umar al-Mukhtar ﵀ vormde de val van Kufra in haar uitkomst een geestelijke uitwerking, een uitwerking die in zijn vrijdagspreken in de daaropvolgende maanden aan zijn aanhangers werd voorgelegd.

Het versterkte garnizoen in Cyrene

Het Italiaanse fort in Cyrene, waar Umar al-Mukhtar ﵀ in de eerste uren na zijn gevangenneming werd ondergebracht, vormde een uitgebreide militaire post die in de jaren tussen 1923 en 1929 was uitgebreid tot een aanzienlijke koloniale garnizoenstad. Het fort huisvestte in haar uitwerking een uitgebreide bezetting van ongeveer vijfhonderd Italiaanse troepen, met aanvullende ondersteuning van plaatselijke moslim-collaborateurs en met uitgebreide medische voorzieningen. Voor het Italiaanse koloniale bestuur in Cyrenaica vormde het fort in Cyrene in zijn uitkomst een praktische bedding voor de aanstaande processuele afhandeling tegen de Cyrenaïcaanse leider.

In de uren tussen Umar al-Mukhtar’s ﵀ aankomst in het fort en zijn aanstaande overdracht naar Benghazi voor verdere processuele afhandeling, voerde hij enige uitgebreide gesprekken met de Italiaanse commandant van het fort. De Italiaanse commandant, een ervaren koloniale officier die in een uitgebreide mate met de Cyrenaïcaanse situatie vertrouwd was, stelde uitgebreide vragen aan Umar al-Mukhtar ﵀ over de aanstaande vorm van het algemene Cyrenaïcaanse verzet. Umar al-Mukhtar ﵀ antwoordde met de algemene waardigheid die hem in haar uitkomst kenmerkte, zonder uitgebreide informatie over de aanstaande vorm van het verzet over te dragen aan zijn tegenstander.

Naar het martelaarschap

In dit artikel hebben wij het einde van Umar al-Mukhtar’s ﵀ militaire werkzaamheden in 1931 gevolgd, met de geleidelijke uitputting van het verzet onder de Italiaanse koloniale druk, met de specifieke Italiaanse jacht-strategie die in september 1931 in de hinderlaag bij Slonta haar uitkomst vond, met de gevangenneming van Umar al-Mukhtar ﵀ op 11 september 1931, en met de voorbereiding van het aanstaande proces in Benghazi. Wij zagen hoe in zijn persoonlijke gedrag tijdens deze eerste fase van zijn gevangenschap een geestelijke standvastigheid en persoonlijke waardigheid herkenbaar werd, en hoe de Italiaanse leiding in deze dagen een snel proces voorbereidde, een proces waarin de aanstaande executie in een internationale rechtvaardiging zou worden geplaatst. Aan het proces zelf, en aan de aanstaande vorm van zijn martelaarschap op 16 september 1931 op de heuvels van Solluq, zal het volgende en laatste artikel van deze cyclus zijn aandacht wijden.

Bronnen

• Eric Salerno, Genocidio in Libia, manifestolibri (2005), pp. 212–268.
• Angelo Del Boca, Gli italiani in Libia, vol. 2, Mondadori (1988), pp. 268–334.
• Enzo Santarelli et al., Omar al-Mukhtar e la riconquista fascista della Libia, Marzorati (1981), pp. 426–478.
• E.E. Evans-Pritchard, The Sanusi of Cyrenaica, Clarendon Press (1949), pp. 214–248.
• Ali Abdullatif Ahmida, The Making of Modern Libya, State University of New York Press (2009), pp. 294–334.
• Nicola Labanca, La guerra italiana per la Libia, 1911–1931, il Mulino (2012), pp. 248–298.
• John Wright, Libya: A Modern History, Croom Helm (1981), pp. 168–212.
• Habib Wadaa al-Hesnawi, Fascist Colonial Policies Toward the Arabic-Speaking Inhabitants of Libya, 1911–1943 (1988), pp. 256–298.