Zayd ibn al-Harithah رضي الله عنه was een van de meest geliefde metgezellen van de Profeet Muhammad ﷺ, en de enige metgezel die bij naam in de Quraan wordt genoemd.¹ Hij stond bekend als adoptie-zoon van de Profeet ﷺ voordat adoptie in de Islam werd teruggebracht tot zijn juiste vorm, en hij behoorde tot de vroegste moslims en dapperste strijders van de Ummah.
Vroege leven en gevangenschap
Zayd kwam uit Banu Kalb, een Arabische stam uit het noorden van het schiereiland.² Tijdens zijn jeugd werd hij gevangen genomen in een tribale aanval en vervolgens naar Mekka gebracht om verkocht te worden.³ Hij werd gekocht door Khadijah bint Khuwaylid رضي الله عنها, die hem later schonk aan de Profeet ﷺ vóór het begin van de openbaring.⁴
Vrijheid en keuze om bij de Profeet ﷺ te blijven
Toen Zayds vader Harithah en zijn oom naar Mekka kwamen om hem vrij te kopen, bood de Profeet ﷺ Zayd de keuze mee te gaan of bij hem te blijven. Zayd koos vrijwillig voor de Profeet ﷺ vanwege zijn liefde en vertrouwen in hem.⁵ Hierop verklaarde de Profeet ﷺ hem als zijn zoon volgens de toenmalige Arabische gewoonte, waardoor hij bekend werd als Zayd ibn Muhammad.⁶
Correctie van adoptie in de Islam
Na de openbaring werd adoptie in de Islam hervormd: kinderen behouden hun eigen afstamming. Allah ﷻ openbaarde:
Noem hen bij hun vaders; dat is eerlijker bij Allah
(Quraan 33:5)⁷
Daarna werd Zayd opnieuw aangeduid als Zayd ibn al-Harithah, en de Profeet ﷺ bleef hem liefdevol behandelen.
Een van de eersten die de Islam accepteerde
Zayd behoort volgens Ibn Hisham en Ibn Sa’d tot de allereerste moslims die de Islam aannamen, samen met Khadijah رضي الله عنها, Abu Bakr رضي الله عنه en Ali ibn Abi Talib رضي الله عنه.⁸
Hij maakte deel uit van de kleine vroege gemeenschap van gelovigen die onder zware druk en vervolging in Mekka standhielden.
Zijn huwelijk en scheiding
Zayd huwde Zaynab bint Jahsh رضي الله عنها, een adellijke vrouw uit Quraish. Dit huwelijk kwam volgens Ibn Kathir tot stand door bevel van de Profeet ﷺ om oude stammentrots te breken en sociale gelijkheid te tonen.⁹
Het huwelijk hield niet stand, en na hun scheiding werd Zaynab door Allah ﷻ in het huwelijk gegeven aan de Profeet ﷺ zelf. Dit werd geopenbaard in de Quraan.¹⁰
Het diende als goddelijke correctie op het idee dat de voormalige adoptie-relatie hetzelfde was als bloedverwantschap.
Leider van expedities
De Profeet ﷺ stelde Zayd vaak aan als bevelhebber van militaire expedities. Ibn Sa’d vermeldt dat hij meer dan tien keer commandant was.¹¹
Martelaarschap bij Mu’tah
In het achtste jaar na de Hijrah werd Zayd benoemd tot bevelhebber van het Islamitische leger in de Slag van Mu’tah, tegen Romeinse en Arabische troepen in de regio Jordan.¹³
De Profeet ﷺ stelde een opvolgingsvolgorde van drie commandanten vast:
Zayd ibn al-Harithah رضي الله عنه
Ja’far ibn Abi Talib رضي الله عنه
Abdullah ibn Rawahah رضي الله عنه¹⁴
Zayd vocht dapper totdat hij als martelaar viel.¹⁵ De Profeet ﷺ huilde bij zijn dood en prees zijn dapperheid en loyaliteit.¹⁶
Zayd in de Quraan
Zayd ibn al-Harithah is de enige Sahabi genoemd in de Quraan:
Toen jij zei tegen degene aan wie Allah gunst had bewezen en jij gunst had bewezen…
(Quraan 33:37)¹⁷
Quraan 33:37
Ibn Sa’d, Tabaqat al-Kubra, biografie Zayd
Ibn Hisham, al-Sirah an-Nabawiyyah, verslag gevangenschap
Ibn Sa’d, Tabaqat, hoofdstuk Zayd en Khadijah
Ibn Hisham, verslag keuze Zayd
Ibn Kathir, al-Bidayah wa-n-Nihayah, adoptie-vermelding
Quraan 33:5
Ibn Hisham, lijst eerste moslims; Ibn Sa’d, Tabaqat
Ibn Kathir, al-Bidayah, huwelijk en sociale wetgeving
Quraan 33:37 en Tafsir Ibn Kathir
Ibn Sa’d, expeditielijst Zayd
Ibn Kathir, vermelding Dumat al-Jandal
Sahih al-Bukhari, Kitab al-Maghazi, Mu’tah
Sahih al-Bukhari, Mu’tah-commandostructuur
Sahih Muslim, verslag martelaarschap Mu’tah
Ibn Sa’d en Ibn Hisham, beschrijving verdriet Profeet ﷺ
Quraan 33:37
Sahih al-Bukhari, biografie Usamah ibn Zayd