De Qahtanieten zijn een groep Arabische stammen, genoemd naar stamvader Qahtan, zoals die voorkomt in Arabische genealogische werken. In deze bronnen zijn de Qahtanieten sterk verbonden met het zuiden van het Arabische schiereiland, met name de regio van Jemen.
Genealogie en afstamming
In genealogische werken wordt Qahtan vaak geplaatst als afstammeling via lijnen die teruggaan naar Sem (Sam), de zoon van Noach. Sommige schrijvers koppelen Qahtan aan de lijn van Abir en Shalakh, anderen verbinden hem met Yoqtan (Joktan) zoals voorkomt in Hebreeuwse teksten. In Jamharat al-Ansab van Hisham ibn al-Kalbi wordt Kahlān genoemd als een van de nakomelingen van Qahtan, waarbij stammen als Azd, Hamdan, Khuzaʿah en Madhhij tot die afsplitsingen behoren.¹
In diezelfde werken zijn er discussies over of Qahtan direct afstamt van Ismāʿīl. Sommige bronnen (zoals Hisham ibn al-Kalbi) melden een lijn waarbij Qahtan via Ismāʿīl zou zijn, terwijl andere schrifturen die aansluitsuggestie niet volgen.²
Stammenstructuur en geografisch bereik
De Qahtanieten zijn in de bronnen onderverdeeld in twee hoofdvertakkingen: Kahlan en Himyar. Van Kahlan worden verschillende stammen genoemd die zich verspreidden over delen van Jemen en verder, zoals Azd, Hamdan, Khuzaʿah, Madhhij.¹
Een voorbeeld van een Qahtanitische stam is Banu al-Ashʿar, waarvan in genealogische lijsten wordt gezegd dat zij afstammen via Kahlaan → Qahtan. Deze stam werd genoemd in zuidelijke streken en soms verder verspreid.¹
Positie binnen de Arabieren
In de genealogische literatuur worden de Qahtanieten vaak gezien als de “oorspronkelijke” Arabieren uit het zuiden (Arab al-Ariba), als tegenstelling tot de noordelijke stammen (Adnanieten). Deze indeling diende om stambinding, status en identiteit te ordenen in de Arabische wereld.³
Omdat veel genealogische bronnen in latere periodes werden samengesteld of gecodificeerd (vooral onder figuren als Hisham ibn al-Kalbi), blijft de precieze historische zekerheid over sommige lijnen onzeker.⁴ Maar binnen de overgeleverde werken hebben de Qahtanieten een vaste en centrale plaats in de stamboom van de Arabieren.
- Hisham ibn al-Kalbi vermeldt Kahlān onder de afstammelingen van Qahtan, en stelt dat stammen als Azd, Hamdan, Khuzaʿah en Madhhij uit Kahlān voortkomen.
- Sommige werken zoals Jamharat al-Ansab geven een genealogische lijn van Qahtan via Ismāʿīl; andere bronnen volgen een lijn via Abir / Shalakh.
- De termen Arab al-Ariba en de tegenstelling met Adnanieten verschijnen in Arabische genealogische literatuur.
- Moderne studies wijzen op de invloed van latere redactie en systematisering in de genealogische werken.