De stam van Khuza‘ah was een invloedrijke Arabische stam die zich in de Hijaz vestigde en een centrale rol speelde in de geschiedenis van Mekka vóór de komst van de profeet Mohammed ﷺ. Volgens de klassieke overleveringen namen zij de heerschappij over Mekka over van de stam Jurhum, waarmee een nieuw tijdperk in de religieuze en politieke geschiedenis van de stad begon.¹
Afkomst en oorsprong
Khuza‘ah wordt genealogisch gerekend tot de Qahtanitische Arabieren van Zuid-Arabië, afstammelingen van ‘Amr ibn Luhayy ibn Qam‘ah ibn Ilyas — de man die volgens de overlevering afgoderij in Mekka introduceerde.²
Hun stamnaam “Khuza‘ah” (letterlijk: “zij die zich afscheidden”) verwijst naar het feit dat zij zich ooit afscheidden van de stam Azd tijdens hun migratie uit Jemen na de instorting van de dam van Ma’rib. Zij trokken noordwaarts en vestigden zich uiteindelijk in de Hijaz, rond Mekka.³
De verovering van Mekka van Jurhum
Toen de mensen van Jurhum corrupt en onrechtvaardig werden, besloot Khuza‘ah onder leiding van hun stamhoofd ‘Amr ibn Luhayy hen te verdrijven. Een oorlog ontstond, waarbij Khuza‘ah de overwinning behaalde en het beheer van de Ka’bah en de heerschappij over Mekka overnam.⁴
Na hun overwinning werd de stam van Khuza‘ah de bewaarder van de heilige plaatsen, een positie die zij vele generaties behielden. Onder hun leiderschap werden de rituelen van de bedevaart georganiseerd en de rechten van de pelgrims bewaakt.
De periode van ‘Amr ibn Luhayy en de introductie van afgoderij
In de tijd van hun beroemdste leider, ‘Amr ibn Luhayy al-Khuza‘i, kwam Khuza‘ah op het hoogtepunt van haar macht. Hij was degene die volgens de islamitische overlevering tijdens een reis naar as-Sham (Syrië / Palestina) afgoderij zag, onder de indruk raakte van wat hij zag, en het eerste beeld — Hubal — naar Mekka bracht.⁵
Hiermee introduceerde hij afgoderij in Arabië en week af van de oorspronkelijke monotheïstische religie van Ibrahim عليه السلام en Isma’il عليه السلام. De profeet Mohammed ﷺ noemde hem later in overleveringen als degene die de religie van zijn volk had verdraaid.⁶
Hun rol bij de Quraysh en in de vroege Islam
Toen de stam Quraysh zich in Mekka vestigde — nakomelingen van Isma’il عليه السلام — leefden zij aanvankelijk onder de heerschappij van Khuza‘ah. Uiteindelijk verkreeg Qusayy ibn Kilab (een voorvader van de profeet ﷺ) de macht over Mekka van Khuza‘ah, na een geschil dat hij met wijsheid en strategie wist te winnen.⁷
Vanaf dat moment verschoof het beheer van de Ka’bah naar Quraysh, maar de naam van Khuza‘ah bleef gerespecteerd als oud-beheerders van het heiligdom.
In de tijd van de profeet Mohammed ﷺ speelde Khuza‘ah opnieuw een rol: zij waren bondgenoten van de profeet ﷺ tijdens het Verdrag van Hudaybiyyah. Toen de Quraysh dit verdrag schonden door een aanval op Khuza‘ah, werd dit de aanleiding voor de Verovering van Mekka (Fath Makkah).⁸
Betekenis en nalatenschap
De stam van Khuza‘ah heeft in de geschiedenis een dubbele betekenis: enerzijds als beschermer van Mekka na Jurhum, anderzijds als degene die door ‘Amr ibn Luhayy de aanbidding van afgoden introduceerde, een symbolisch keerpunt van tawhid naar shirk.
Tegelijkertijd waren zij in de tijd van de profeet ﷺ ook ondersteuners van de Islam, waarmee hun geschiedenis de overgang weerspiegelt van afgoderij naar het herstel van het monotheïsme.
¹ Al-Tabari, Tarikh al-Rusul wa al-Muluk, beschrijft de machtswisseling tussen Jurhum en Khuza‘ah.
² Ibn Hisham, al-Sirah al-Nabawiyyah, vermeldt de genealogie van ‘Amr ibn Luhayy.
³ Ibn Kathir, al-Bidayah wa al-Nihayah, bespreekt de migratie van Khuza‘ah vanuit Jemen.
⁴ Al-Baladhuri, Futuh al-Buldan, vermeldt de verdrijving van Jurhum.
⁵ Al-Sirah al-Halabiyyah en Ibn Kathir beschrijven de reis van ‘Amr ibn Luhayy en de invoering van afgoderij.
⁶ Sahih al-Bukhari, Kitab al-Anbiya, en Musnad Ahmad over de uitspraak van de profeet ﷺ over ‘Amr ibn Luhayy.
⁷ Ibn Hisham en Ibn Sa’d, over de strijd tussen Qusayy en Khuza‘ah.
⁸ Al-Waqidi, al-Maghazi, en Ibn Hisham beschrijven de aanval op Khuza‘ah als aanleiding voor de Verovering van Mekka.