Hilf al-Fudul (حلف الفضول) was een verbond dat in Mekka werd gesloten vóór de openbaring van de Islam, in de tijd van de Jahiliyya. Het was een overeenkomst tussen verschillende stammen van Quraish om elkaar te helpen bij het beschermen van rechtvaardigheid, het verdedigen van de zwakken en het herstellen van onrecht.
De aanleiding tot Hilf al-Fudul
De directe aanleiding voor het verbond was een incident dat plaatsvond kort na de oorlog van al-Fijar (حرب الفجار), een conflict tussen Quraish en de stam Qays ʿAylan. Na afloop van die oorlog keerde de handel in Mekka langzaam terug, en een koopman uit Zabid in Jemen kwam naar Mekka om zijn goederen te verkopen.
Volgens Ibn Ishaq en Ibn Hisham verkocht deze man zijn koopwaar aan al-ʿAs ibn Wa’il as-Sahmi, een vooraanstaand man van Quraish. Al-ʿAs nam de goederen, maar weigerde de overeengekomen prijs te betalen. Toen de koopman zijn recht probeerde te halen, werd hij genegeerd en vernederd omdat hij geen stam had die hem kon beschermen.¹
De man klom toen op de heuvel van Abu Qubays, keek uit over Mekka en riep luid om rechtvaardigheid. Zijn klacht raakte enkele leiders van Quraish diep, en zij besloten dat dit onrecht niet ongestraft mocht blijven, zelfs al betrof het een vreemdeling.²
De samenkomst in het huis van ʿAbd Allah ibn Judʿan
De leiders van Quraish kwamen bijeen in het huis van ʿAbd Allah ibn Judʿan at-Taymi, een van de oudere en gerespecteerde mannen van Mekka. Zij zwoeren daar een plechtige eed om rechtvaardigheid te beschermen, onrecht te bestrijden en elke onderdrukte te helpen, ongeacht zijn afkomst of stam.³
De stammen die deelnamen aan het verbond waren:
- Banu Hashim
- Banu al-Muttalib
- Banu Zuhrah
- Banu Asad ibn ʿAbd al-ʿUzza
- Banu Taym ibn Murrah
De deelname van de Profeet ﷺ
De Profeet ﷺ was toen nog jong (ongeveer twintig jaar oud) en was namens zijn familie, Banu Hashim, aanwezig bij dit verbond. In de overlevering van Ibn Ishaq zegt hij ﷺ later:
“Ik was getuige van een verbond in het huis van ʿAbd Allah ibn Judʿan dat mij liever is dan rode kamelen (de kostbaarste bezittingen). Als ik in de Islam tot een soortgelijk verbond werd geroepen, dan zou ik het zeker beantwoorden.”⁵
Deze uitspraak toont dat de Profeet ﷺ Hilf al-Fudul beschouwde als een overeenkomst in overeenstemming met de waarden van de Islam, ook al werd zij gesloten vóór de openbaring.
De betekenis van het verbond
Hilf al-Fudul markeerde een uniek moment in de geschiedenis van de Arabische samenleving vóór de Islam. Het doorbrak de stamgebonden mentaliteit van Mekka en stelde een universeel moreel principe voorop: rechtvaardigheid, ongeacht afkomst of status.
Ibn Kathir vermeldt dat dit verbond een teken was van de eer en het rechtvaardigheidsgevoel dat Allah ﷻ had geplaatst in de harten van bepaalde Quraishieten, als voorbereiding op de komst van Zijn laatste Boodschapper ﷺ.⁶
De verbondsleden herstelden de rechten van de Jemenitische koopman en dwongen al-ʿAs ibn Wa’il om zijn schuld te betalen, waarmee zij hun gelofte in daden omzetten.
De erfenis van Hilf al-Fudul in de Islam
Hoewel Hilf al-Fudul werd gevormd vóór de Islam, weerspiegelt het dezelfde waarden die later in de Islamitische wetgeving werden bevestigd:
- Het waarborgen van gerechtigheid
- Het bestrijden van onrecht
- Het verenigen van mensen op basis van moraal, niet afkomst
Ibn Ishaq, al-Sirah al-Nabawiyyah, hoofdstuk over Hilf al-Fudul.
Ibn Hisham, al-Sirah al-Nabawiyyah, deel 1.
Al-Tabari, Tarikh al-Rusul wa al-Muluk, verslag over de bijeenkomsten van Quraysh.
Ibn Kathir, al-Bidayah wa an-Nihayah, deel 2, hoofdstuk over de jeugd van de Profeet ﷺ.
Musnad Ahmad, Hadith 1655.