De Hijaz (الحجاز) is een regio in het westen van het Arabisch Schiereiland. De naam betekent letterlijk barrière of scheiding, verwijzend naar de bergketens die het binnenland scheiden van de Rode Zee. Binnen deze regio liggen de o.a. van de Islam: Mekka, Madina en Ta’if.
Geografische ligging en betekenis
De Hijaz strekt zich uit langs de westkust van het Arabisch Schiereiland, van het gebied rond Tabuk in het noorden tot Asir in het zuiden. De kustlijn grenst aan de Rode Zee, terwijl het binnenland wordt begrensd door woestijngebied. Deze strategische ligging maakte de Hijaz tot een kruispunt van karavaanroutes die Arabië verbonden met Shaam in het noorden en Jemen in het zuiden.
Door zijn ligging werd de Hijaz een economisch en cultureel centrum. De jaarlijkse handelskaravanen die Mekka aandeden zoals de Rihlat ash-Shita’ wa as-Saif (de winter- en zomerhandelsreizen) brachten goederen, ideeën en nieuws uit de omringende rijken, zoals Byzantium en Perzië.
Bevolking en stammen
De bevolking van de Hijaz bestond vóór de komst van Islam uit een mix van Arabische stammen met verschillende herkomsten. De meeste lokale stammen behoorden tot de Adnanieten, afstammelingen van Isma’il عليه السلام zoals Quraysh, Kinana, Hudhayl en Thaqif. Verder zuidelijk en oostelijk bevonden zich ook stammen van Qahtani-afkomst, afkomstig uit Jemen. In de steden van de Hijaz, vooral in Yathrib (Madinah), woonden ook Joodse stammen zoals Banu Qaynuqa’, Banu Nadir en Banu Qurayza, die landbouw en handel bedreven.
De Hijaz tijdens de siera van de Profeet ﷺ
De Hijaz is de geografische kern van de siera (biografie) van de Profeet Muhammad ﷺ. Zijn geboorteplaats Mekka, de stad van de openbaring, en zijn migratie naar al-Madinah al-Munawwarah beide liggen in de Hijaz.
Mekka was het religieuze centrum, terwijl Medina het politieke en spirituele centrum werd van de eerste Islamitische gemeenschap oemma. Vanuit deze regio verspreidde de boodschap van de Islam zich over het hele Arabisch Schiereiland.
De slagvelden van Badr, Uhud en Khandaq allen belangrijke momenten in de Islamitische geschiedenis vonden plaats in de Hijaz. Ook de Hajj en ‘Umrah, de twee pelgrimsreizen die behoren tot de zuilen van de Islam, zijn verbonden aan dit gebied.