Banu Hanifa (بنو حنيفة) was een van de belangrijkste stammen van Najd, woonachtig in de regio al-Yamamah, het huidige gebied rond Riyad in centraal Arabië. Zij stamden af van Bakr ibn Wa’il, een grote tak van de noordelijke Arabieren (Adnaniyyun). Voor de komst van de Islam stonden zij bekend om landbouw, handel en hun positie als regionale macht in Najd.
De stam kreeg een bijzondere plaats in de Islamitische geschiedenis door zowel hun vroege interactie met de Profeet Muhammad ﷺ als door de gebeurtenissen tijdens de periode van de Riddah-oorlogen.
Geografie en levenswijze
De woonplaats van Banu Hanifa was al-Yamamah, een vruchtbare regio in het hart van Arabië. Anders dan veel nomadische stammen leefden de meeste leden van Banu Hanifa in vaste nederzettingen en dreven zij landbouw, vooral dadelteelt en graanteelt.
Hun economische stabiliteit en strategische ligging langs handelsroutes maakten hen tot een invloedrijke stam in Najd. Ibn Sa’d en al-Baladhuri noemen hen onder de sterkste stammen in hun regio vóór de Islam.¹
Interactie met de Profeet ﷺ
Verschillende delegaties van Arabische stammen bezochten de Profeet Muhammad ﷺ, waaronder een delegatie van Banu Hanifa.
Volgens Ibn Hisham kwam een delegatie van hen naar Medina. Zij vroegen om politieke eer en leiderschap samen met acceptatie van de Islam, maar de Profeet ﷺ wees dit af, omdat leiderschap geen onderhandelingskaart was maar een kwestie van goddelijke beschikking.²
Daarna accepteerden sommigen van hen de Islam oprecht, terwijl anderen slechts uiterlijk geloofden.
Musaylimah al-Kadhdhab
Een notoir persoon uit Banu Hanifa was Musaylimah al-Kadhaab (de Leugenaar). Hij beweerde tijdens het leven van de Profeet ﷺ openlijk profeetschap voor zichzelf. Zijn misleiding leidde velen binnen zijn stam en omliggende regio’s naar dwaling.³
De Profeet ﷺ waarschuwde krachtig tegen hem en zond brieven en gezanten om de mensen te weerhouden van zijn valsheid. Na het overlijden van de Profeet ﷺ kwam Musaylimah met een groot leger in opstand tegen de Islamitische staat.
De Slag van al-Yamamah
Tijdens het kalifaat van Abu Bakr as-Siddiq رضي الله عنه vond de beroemde Slag van al-Yamamah plaats tegen de aanhangers van Musaylimah. Deze strijd was onderdeel van de Riddah (afvalligheid)-oorlogen. Het Islamitische leger werd aangevoerd door Khalid ibn al-Walid رضي الله عنه. Vele metgezellen sneuvelden als martelaren, waaronder veel huffaz (memorisatoren van de Quraan).
Wahshi ibn Harb رضي الله عنه, die eerder Hamzah رضي الله عنه gedood had voor zijn bekering, doodde Musaylimah in deze slag, hij beschouwde als zijn vergelding en vorm van tawbah.⁴
De zware verliezen onder Quraan-memoriseerders in deze slag vormden een van de belangrijkste aanleidingen voor het verzamelen van de Quraan in één mushaf tijdens het kalifaat van Abu Bakr رضي الله عنه.
Banu Hanifa na de Riddah
Na de nederlaag van Musaylimah en hun terugkeer naar de Islam werden de meeste leden van Banu Hanifa loyale leden van de Ummah. Zij namen deel aan Islamitische expansies en droegen later bij aan de ontwikkeling van de regio al-Yamamah.
Ibn Kathir vermeldt dat zij daarna niet meer terugkeerden naar dwaling, en dat hun rol in de bescherming van de Islam na boetedoening erkend werd.⁵
In latere eeuwen leverde de regio geleerden, handelaars, en leiders die deel uitmaakten van de bredere Islamitische wereld.
Al-Baladhuri, Futuh al-Buldan, sectie over al-Yamamah; Ibn Sa’d, Tabaqat al-Kubra.
Ibn Hisham, al-Sirah al-Nabawiyyah, verslag over de delegaties.
Ibn Kathir, al-Bidayah wa an-Nihayah, deel 6, hoofdstuk over Musaylimah.
Sahih al-Bukhari, Hadith 4072, verslag over de dood van Musaylimah.
Ibn Kathir, al-Bidayah wa an-Nihayah, hoofdstuk over de Riddah en al-Yamamah.