Abraha al-Ashram (ook bekend als Abraha al-Habashi of Abu Yaksum) was een christelijke heerser in Zuid-Arabië in de zesde eeuw, vooral bekend in de islamitische traditie vanwege zijn poging om de Kaʿbah in Mekka te vernietigen in wat de traditie het “Jaar van de Olifant” noemt.
Herkomst en macht
Abraha begon zijn loopbaan onder de invloed van het Aksumitische rijk (Ethiopië) in Jemen. Hij nam na de val van Dhu Nuwas de macht over in Sanaa en breidde zijn gezag uit over delen van Zuid-Arabië. Volgens epigrafisch bewijs was hij initiatiefnemer van grote projecten zoals de herstelling van de dam van Maʾrib — zijn langste bekende inscriptie, CIH 541, beschrijft zijn herstelwerkzaamheden, zijn militaire campagnes en diplomatieke betrekkingen met omringende machten.¹
Vanwege een duel met zijn rivaal Ariat of verwondingen tijdens conflicten zou hij een verwonding aan zijn neus hebben opgelopen; dit leidde tot de bijnaam al-Ashram (“gespleten neus of verwond gezicht”) in latere bronnen.²
De expeditie tegen Mekka
In de islamitische bronnen wordt hij vooral herinnerd voor zijn expeditie naar Mekka, traditioneel gedateerd rond het geboortejaar van de profeet Mohammed ﷺ (circa 570 n.Chr.). Volgens de overlevering trok Abraha op met een leger waarin olifanten waren, met het doel de Kaʿbah te vernietigen en de pelgrimsstroom naar zijn eigen kerk (al-Qulays in Sanaa) te leiden.³ De Koran vermeldt dit incident in soera al-Fīl (105:1-5), waarin het plan van de mannen met olifanten faalt doordat vogels (abābīl) stenen (sijjīl) op hen werpen, en het leger vernietigd wordt.³
In latere verhalen wordt gezegd dat het olifantengeleid (Mahmūd) weigerde verder te gaan, en dat het leger instortte onder goddelijke interventie.⁴
Nalatenschap en overlijden
Abraha stierf vermoedelijk in Jemen als gevolg van verwonding of in de nasleep van zijn expeditie naar Mekka.³ Na zijn dood regeerden zijn zonen Yaksum en later Masruq over delen van zijn rijk, hoewel hun macht minder stabiel was dan die van hun vader.⁵
Zijn bewind blijft tot op heden herinnerd door de historische inscripties en de legendarische status van zijn expeditie tegen Mekka. In de Brill Encyclopedie wordt hij beschreven als een Christelijke heerser van Zuid-Arabië die Mekka aanviel met het leger van de olifanten.⁶
Voetnoten
- De inscriptie CIH 541, waarin Abraha zijn herstel van de dam van Maʾrib, zijn militaire campagnes en diplomatieke betrekkingen documenteert.
- De verwonding aan de neus en de bijnaam al-Ashram in latere islamitische traditie.
- De islamitische traditie en de Koran (soera al-Fīl) beschrijven zijn expeditie tegen Mekka.
- Verhalen over het weigeren van het olifantengeleid en de instorting van zijn leger door goddelijke interventie.
- Nalatenschap via zijn zonen Yaksum en Masruq en hun zwakkere controle.
- Beschrijving van Abraha als christelijke heerser van Zuid-Arabië die Mekka aanviel (Brill Encyclopedie).