Kureyş'in Yeniden İnşa Ettiği Kâbe, MS 605 civarı

605'ten önce Kâbe, harçsız dizilmiş taşlardan, üstü açık bir duvarlıktı; bir adam boyundan biraz yüksekti, Ezrakî'nin ﵀ rivayetinde ise dokuz zira yüksekliğindeydi. Kapısı yer seviyesindeydi (al-Sira al-Nabawiyya 1:193; Akhbar Makka 1:159, 1:164 ve 1:288). Yıkılmasının üç nedeni gösterilir: bir kadının buhurdanlığından çıkıp kat kat örtüleri yakan ve duvarları zayıflatan bir yangın; duvarları çatlatan bir sel; ve içerideki bir kuyuda saklanan hazinenin çalınması (Akhbar Makka 1:158-1:160; al-Sira al-Nabawiyya 1:193). İbn İshak ﵀ yeniden inşayı Hz. Peygamber'in ﷺ otuz beş yaşına girdiği yıla, yaklaşık MS 605'e tarihler (al-Sira al-Nabawiyya 1:192); Câbir ibn Abdullah ﵁ da Hz. Peygamber'in ﷺ amcası Abbas ile birlikte yapı için taş taşıdığını bildirir (Sahih al-Bukhari 1582, 3829).

Kereste, Ezrakî'nin ﵀ anlatımında Şuaybe'de, İbn İshak'ın ﵀ anlatımında ise Cidde'de, kıyıda karaya oturan bir Bizans gemisinden geldi ve Kureyş geminin kerestesini çatı için satın aldı. Ezrakî'nin ﵀ anlatımında Bâkûm adlı bir marangoz yapıda çalıştı, İbn İshak ﵀ ise Mekke'de yaşayan Kıptî bir marangozdan söz eder (Akhbar Makka 1:160 ve 1:164; al-Sira al-Nabawiyya 1:193). Duvarlar dönüşümlü katlar hâlinde yükseldi: aralarında on beş kat ahşap bulunan on altı kat taş; en üstte ve en altta taş vardı (Akhbar Makka 1:163-1:164). Eski duvarlar sökülünce kazıcılar İbrahim'in ﵇ temeline ulaştı: develerin hörgüçleri gibi birbirine dayanmış yeşil taşlar (al-Sira al-Nabawiyya 1:195; Sahih al-Bukhari 1586).

Kureyş, yapıya helal yoldan kazanılmış paradan başka bir şey koymamaya karar vermişti: fahişelik kazancı, faiz geliri ya da kimseden haksızlıkla alınmış hiçbir şey olmayacaktı. İbn İshak ﵀ bu sözleri Benî Mahzum'dan Ebû Vehb ibn Amr'a nispet eder ve insanların bunları, Ezrakî'nin ﵀ anlatımında onları söyleyen Velîd ibn Muğîre'ye de nispet ettiğini belirtir (al-Sira al-Nabawiyya 1:194; Akhbar Makka 1:161-1:162). Bu para yetmedi; bu yüzden İbrahim'in ﵇ temelinin bir bölümünü kuzeybatı tarafta yeni duvarların dışında bıraktılar ve onu alçak, yuvarlak bir duvarla işaretlediler; Âişe ﵂ o duvarın Beyt'e ait olup olmadığını sorduğunda Hz. Peygamber ﷺ ona daha sonra bunu anlattı (Sahih al-Bukhari 1584; Akhbar Makka 1:163). Yeni Beyt çizgili Yemen kumaşıyla örtüldü (kaynaklar Mısır ketenini de anar); rengi kaydedilmemiştir (Akhbar Makka 1:167; al-Sira al-Nabawiyya 1:199). Bekçileri Benî Abdüddâr idi; çalışma sürerken hazinesi ve süsleri onlardan birine, Ebû Talha Abdullah ibn Abdüluzzâ'ya emanet edildi (Akhbar Makka 1:166).

Duvarlar Hacerülesved'in köşesine ulaştığında Kureyş boyları, onu yerine koyma şerefinin hangisine ait olacağı konusunda çekiştiler. İbn İshak'ın ﵀ anlatımında çekişme dört beş gece sürdü; sonunda Ebû Ümeyye ibn Muğîre, kutsal alana ilk girecek adamın aralarında hakem olmasını önerdi ve bunu kabul ettiler (al-Sira al-Nabawiyya 1:196-1:197; Akhbar Makka 1:163). İlk giren Hz. Peygamber ﷺ oldu. Bir örtü istedi ya da Ezrakî'nin ﵀ rivayetine göre kendi hırkasını serdi, taşı üzerine koydu, Kureyş'in her kolundan bir adama bir kenarını kaldırttı ve onu yerine kadar yükselttiklerinde kendi eliyle doğu köşesine yerleştirdi (al-Sira al-Nabawiyya 1:197; Akhbar Makka 1:164).

İbn İshak ﵀ yalnızca onun "bu mescidin kapısından" girdiğini söyler; İbn Hişam'ın ﵀ modern editörleri bunu, İslam'dan önce Benî Abdişems kapısı olarak bilinen sonraki Bâbü Benî Şeybe ile özdeşleştirir; Ezrakî ﵀ ise bir sokaktan söz eder (al-Sira al-Nabawiyya 1:197, editörlerin notuyla; Akhbar Makka 1:159 ve 1:164). Kapı sonraki mescide ait olduğu ve 605'teki sokak kaydedilmediği için model bunun için bir nokta işaretlemez. Taşın kendisi, Ezrakî'nin ﵀ aktardığı Abdullah ibn Amr ﵄ rivayetinde yaklaşık bir önkol uzunluğunda tek bir taştı; hem bu rivayet hem de Jami' al-Tirmidhi'deki bir hadis onun bir zamanlar beyaz olduğunu ve sonra karardığını söyler; bu yüzden model onu koyu gösterir (Akhbar Makka 1:328; Jami' al-Tirmidhi 877). Model, merkezini yerden yaklaşık 1,29 m yükseğe, yani Fâkihî'nin ﵀ yaptığı ve 9. yüzyıla ait ölçümdeki iki tam üçte iki ziraya yerleştirir (al-Fakihi, Akhbar Makka 1:135) ve ona çerçeve vermez: gümüş kaplama ancak hicrî 64 yılındaki yangından sonra geldi.

Kureyş tek kapıyı yerden yaklaşık dört zira bir karış yükseğe yerleştirdi ve ona bir merdivenle çıkılıyordu; Hz. Peygamber'in ﷺ daha sonra Âişe'ye ﵂ söylediği gibi, bu "diledikleri kimseyi içeri almak, diledikleri kimseyi de engellemek için" idi (Sahih al-Bukhari 1584). Ezrakî ﵀, içeriyi o seviyeye kadar doldurduklarını, yüksek eşiğin selleri de dışarıda tuttuğunu ve Beyt'in pazartesi ve perşembe günleri açıldığını ekler (Akhbar Makka 1:163-1:164 ve 1:174). Modelde eşik yerden 2,17 m yüksektedir, yani 0,4825 m'lik dört buçuk zira. Kapı kapalı ve merdivensiz gösterilir; 3,10 × 1,81 m'lik açıklığı aynı kapı cephesinin sonraki bir ölçümünü izler.

Yeniden inşa edilen Beyt yerden tepesine kadar 18 zira yükseldi; bu, eskisinin dokuz zirasının iki katıydı (Sahih Muslim 1333f; Akhbar Makka 1:164; al-Sira al-Nabawiyya 1:198); Ebü't-Tufeyl'den ﵁ gelen bir rivayet ise 20 zira verir (Akhbar Makka 1:158). Model 18 zirayı, yani 8,69 m'yi izler. Ustası Kureyş'e yüksek ya da düz bir çatı önerdi; onlar üçerli iki sıra hâlinde altı sütunun taşıdığı düz bir çatıyı ve kuzey köşesinin içinde ona çıkan ahşap bir merdiveni seçtiler (Akhbar Makka 1:164-1:165). İç mekân modellenmemiştir.

Beyt'in duvarların dışında bırakılan kısmı, Hatîm olarak da anılan Hicr'dir. Rivayetler derinliğini beş, altı, altı zira bir karış ya da yediye yakın zira olarak verir (Sahih Muslim 1333e, 1333f ve 1333g; Sahih al-Bukhari 1586; Akhbar Makka 1:163) ve insanlar, Beyt'in tavafının bir parçası olarak alçak yuvarlak duvarın arkasından onun etrafında dolaşırdı (Akhbar Makka 1:163). Beyt o tarafta İbrahim'in ﵇ temeli üzerinde tamamlanmadığı için, İbn Ömer'in ﵄ gözlemlediği gibi, Hz. Peygamber ﷺ daha sonra tavafta yalnızca diğer iki köşeye dokundu (Sahih al-Bukhari 1583).

Model duvarı yaklaşık 10,6 m genişliğinde ve 8,36 m derinliğinde, iki ucu açık, mermersiz kaba taştan çizer. Alçak duvar, 9. yüzyılda ölçülen planı izler; 605'teki tam hattı kaydedilmemiştir. Kureyş yeni düz çatıya yağmur suyunu Hicr'e döken bir oluk yerleştirdi (Akhbar Makka 1:164); altın kaplaması çok sonra geldiği için model onu Hicr cephesinin ortasında sade ahşaptan gösterir (Akhbar Makka 1:291).

Abdülmuttalib'in yeniden kazdığı Zemzem, Ezrakî'nin ﵀ yaptığı ve 9. yüzyıla ait ölçüme göre Hacerülesved köşesinden yaklaşık 40 zira (19 m kadar) uzaktaydı. Abdülmuttalib kuyuyu İsâf ile Nâile putlarının arasında, Kureyş'in kurban kestiği yerde yeniden bulmuştu (al-Sira al-Nabawiyya 1:111; Akhbar Makka 2:44-2:46). Ezrakî ﵀ kuyunun Hacerülesved köşesine ve bugünkü yerindeki Makam'a uzaklığını verir; kuyu yer değiştirmediği için bu iki uzaklık, onun modeldeki yerini Kâbe'nin merkezinden yaklaşık 26,2 m uzakta sabitler (Akhbar Makka 2:85-2:86). 605'teki kuyu ağzına dair bir tarif günümüze ulaşmadığından alçak, açık taş halka ve yanındaki yalaklar varsayımdır; Ezrakî'nin ﵀ aktardığı Emevî dönemine ait bir şiir dizesi iki yalağı kuyunun doğu tarafına yerleştirir (Akhbar Makka 2:60).

Beyt'in çevresinde, vadi tabanında kum ve çakıldan, döşenmemiş bir alan uzanırdı; aralarında geçitler bulunan ev cepheleriyle çevriliydi ve seller buraya, zaman zaman da Kâbe'nin kendisine ulaşırdı (Akhbar Makka 1:160, 1:163 ve 2:68). Ömer ﵁ çevresindeki evleri satın alıp yıktırana ve hicrî 17 yılında, yani MS 638'de bir çevre duvarı ekleyinceye kadar duvarı yoktu (Akhbar Makka 2:69). Modeldeki zemin, kazılmış modern yüzeydir; bu yüzden seviyesi eski seviye değildir ve açık alanın çevresindeki evler temsilîdir.

Rivayetlere göre İbrahim'in ﵇ üzerinde durduğu taş, Ömer ﵁ onu bugünkü yerine geri çekinceye kadar Kâbe'nin duvarına bitişikti; başka rivayetler ise onun zaten orada durduğunu söyler. İlk görüş, Beyhakî'nin ﵀ naklettiği ve İbn Hacer'in ﵀ kuvvetli saydığı, Âişe'den ﵂ gelen bir rivayete dayanır; Urve ﵀ de buna katılır (Fath al-Bari 8:169; Akhbar Makka 2:35). İkinci görüş Ezrakî'deki ﵀ yeniden inşa anlatımlarında yer alır (Akhbar Makka 1:158, 1:161 ve 2:33-2:35). Model ilkini izler ve taşı kapı cephesine bitişik, kuzey köşesinden yaklaşık sekiz zira uzağa yerleştirir.

9. yüzyıla ait bir ölçüme göre yaklaşık bir zira yüksekliğinde, küçük, açık renkli bir taştı (Akhbar Makka 2:30 ve 2:38). Model ona altın ve örtü vermez: Ezrakî ﵀, üzerine ilk altın kuşakların Mehdî'nin hilafetinde (MS 775-785) konduğunu, hicrî 236 (MS 851) yılında Mütevekkil döneminde daha fazla altın eklendiğini ve kendi zamanında ahşap bir kutunun altında, ahşap bir havuz içinde durduğunu kaydeder (Akhbar Makka 2:36-2:38).

İslam'dan önce Kâbe'nin çevresinde ve içinde putlar bulunuyordu. Bunlar gösterilmemiştir. Putlar, bu sahneden yirmi beş yıl sonra, hicrî 8 (MS 630) yılında Mekke'nin Fethi sırasında kaldırıldı (Sahih al-Bukhari 4287, 1601).

Fetih günü Beyt'in çevresinde 360 put vardı; Hz. Peygamber ﷺ elindeki bir sopayla onlara vurarak hakkın geldiğini ve bâtılın yok olduğunu okudu (Sahih al-Bukhari 4287). Resimler içerideyken Beyt'e girmedi ve onları dışarı çıkarttı; aralarında İbrahim ile İsmail'in ﵉ fal okları tutan resimleri de vardı (Sahih al-Bukhari 1601). 605 yılının kendisi için Ezrakî ﵀, iç mekânın sütunlarına, duvarlarına ve tavanına çizilmiş resimleri ve dört duvar için kuraların çekildiği hazine kuyusunun üzerine konmuş Hübel putunu anlatır (Akhbar Makka 1:161 ve 1:165-1:167). Bunların hiçbiri modellenmemiştir.

Hadisler ve ilk tarih eserleri yüksekliği, düz çatıyı, dönüşümlü taş ve ahşap katları, yükseltilmiş tek kapıyı, su oluğunu ve temelin Hicr'de bırakılan bölümünü verir. Beyt'i 605'te kimse ölçmedi. Modelin dış hattı ve yönü, hâlâ Kureyş'in temelleri üzerinde duran Kâbe'nin haritalanmış taban alanını izler; zira 0,4825 m kabul edilmiştir, bu uzunluk o taban alanını Ezrakî'nin ﵀ ölçümleriyle uyumlu kılar (Akhbar Makka 1:289-1:290). Kapının boyutu, Hicr duvarının planı, Hacerülesved'in yüksekliği ve Makam'ın boyutu, sonraki yeniden inşaların aynı hatlar üzerinde koruduğu bölümlerin 9. yüzyılda alınan ölçümlerini izler. Örtünün rengi ve çizgileri, katların yükseklikleri, kuyu ağzının ve yalaklarının biçimi ve kutsal alanın çevresindeki evler varsayımdır; her yer notu bunu belirtir.

605'ten sonraki hiçbir şey gösterilmemiştir. Hz. Peygamber ﷺ daha sonra Âişe'ye ﵂ Beyt'i İbrahim'in ﵇ temeli üzerinde iki kapılı olarak yeniden inşa etmek istediğini söyledi; Abdullah ibn Zübeyr ﵄ bunu hicrî 64-65 (MS 683-685) yıllarında yaptı, Hicr'i içeri aldı ve duvarları yükseltti; ardından Haccâc, hicrî 74 yılında Hicr tarafını Kureyş'in hattına göre eski hâline getirdi ve batı kapısını kapattı (Sahih al-Bukhari 1586; Sahih Muslim 1333f; Akhbar Makka 1:289). Bu yüzden ikinci kapı yoktur; İbn Hişam'ın ﵀ ilk kez Haccâc'ın astığını söylediği brokar (al-Sira al-Nabawiyya 1:199), siyah ya da yazılı örtü ve altın işlemeli kuşak, Hacerülesved'in çevresinde gümüş çerçeve (al-Fakihi, Akhbar Makka 1:135), oluk ya da kapı üzerinde altın, mermer, çevre duvarı veya revak da yoktur. İnsan figürü yoktur: Hz. Peygamber ﷺ ve Mekke halkı asla tasvir edilmez.